Gehienetan alternatibarik ez dagoela saltzen zaigu, berdin unibertsitatean edo hedabideetan, bizi dugun egoera zerutik eroritako madarikazio bailitzan, ekaitz edo tsunami ezinbestean onartu beharrekoa. Bada ez da hala, eta LARRUN honetan klabe batzuk azaltzen saiatu gara. Lan hau hemerotekan eta bestelako bibliografia interesgarrian oinarritu dugu eta hemen material horren oinarrizkoena azalduko dut, norbaitek gaian sakondu nahi badu, era nahiko errazean egin dezakeelako.

Gaur egun denok dakigu gehiago ekonomiaz duela bost urte baino, egoerak horretara bultzatzen gaitu, eta askoz gehiago jakin beharko dugu oraindik. Lehenik, egoerak okertzen jarraituko duelako; bigarrenik, aldaketetan sakontzeko egungo errealitatea ahalik eta ondoen aztertu behar delako; eta hirugarrenik, eta hau klabea da, material asko ari delako sortzen modu nahiko errazean ulertzeko moduan. Ez dezala inork pentsa, alabaina, ekonomia gaietan inoiz aritu ez bada, liburu “erraz” hauekin batetik bestera kontzeptu eta terminologia dena ulertuko duenik, nahiz eta mamira asko hurbilduko den. Baina informatua egon nahi duenak, ahalegina ere egin behar du, eta ahalegina eginez gero, azkenean garratz dirudien hori gozo ere bilakatzen da. Hemen LARRUNen erabili ditugunak:

- ¿Quienes son los mercados y como nos gobiernan? (Icaria/ASACO). Bibiana Medialdeak koordinaturik, honako taldeak egin du: Antonio Sanabria, Luis Buendia, Nacho Alvarez eta Ricardo Molero. 95 orrialdetan eta oinarrizko hamaika galderei erantzunez, edozein herritarrek ulertzeko moduko hizkuntzarekin azaltzen du krisia nondik datorren eta lan talde honek ikusten dituen irtenbideak. Interneten doan da, PDFn.

- Vivir en deudocracia (Icaria/ASACO). Hau ere sakelekoa da (hemen PDFa), 103 orrialde eta lau kapitulutan Europan bizi den zorraren arazoa jorratzen du. Zorra nola sortu izan den eta hainbat herrialdetan nola garatu den azaltzen du. Hori da, hain zuzen, interesgarrienetakoa, aipatzen dituen adibide ugariak: Grezia, Irlanda, Islandia, Hungaria, Argentina, Ekuador, Tailandia, Indonesia… Zorraren auditoriaren kontzeptua azaltzen du, halaber, gaur egun zordun diren herrialdeetan gero eta gehiago aipatzen dena, zor itzel horietatik zer ordaindu behar den eta zer ez bereizteko.

- Crisis y revolución en Europa. People of Europe Rise up!. 147 orr. Egilea: Observatorio Metropolitano de Madrid. Titulu bereko liburu sakon eta mardula kaleratu zuen eta arrakasta ikusita sakeleko bertsioa egin zuten, hau berau. Honen PDFa ere Interneten dago doan. Europan izan diren errebolten berri ematen du besteak beste eta Islandiako kasua labur eta txukun azaltzen du. M-15aren bueltan aritutako jendea da eta nabari da.

- Hay alternativas. Propuestas para crear empleo y bienestar social en España. Egileak: Vicenç Navarro, Juan Torres López eta Alberto Garzón Espinosa. 222 orrialdetan aditu ezagun hauek modu sakonagoan jorratzen dituzte egungo egoeraren zioak eta alternatibak, beti ere era dibulgatiboan eta ondo ulertzeko moduan. Aurrekoak baino zehaztasun handiagokoa da eta, esate batera, bukaera gisa 115 proposamen oso zehatzak egiten dituzte egungo krisialdi ekonomikotik ateratzeko. Interneten gune ugaritan dago doan PDFn

- “Ekonomialari harrituen manifestua” (Denon artean argitaletxea, 7 €). Orain arte aipatutako guztietatik laburrena da, sakelekoena. Ez dut erabili, baina orain irakurri berri dut eta 80 orrialde eta hamar ebidentzia faltsurekin neoliberalismoaren hainbat egi borobil desegiten ditu. Abantaila da euskaraz dagoela, Inma Erreak itzulia, eta Joxerra Senar Berria-ko kazetariaren hitzaurre interesgarria duela.

Erabilitako artikulu eta albisteak asko dira, hona horietako batzuk:

- Une crisis sans fond (Michel Husson). Luzea da eta LARRUNen bi atal argitaratu ditugu.  Viento Sur-ek gaztelaniara itzuli du.

- 1848. Rafael Poch.

- Pedro Montes ekonomilariari elkarrizketa (Eurotik zergatik atera behar den azalduz).

- Eurotik ateratzea EBren apurketa ordenatua dela dio Marshall Auerback-ek.

- La crisis económica vista desde la economía ecológica Joan Martinez-Alier

- La gran regresion (Ignacio Ramonet)

- Eta hemen LARRUN bera PDFn

On egin.

Bilduk iragan maiatzean erakutsitako arrakasta Euskal Herriko garai berrien adierazle esanguratsuena izan zen eta oraingo emaitzek joera bera adierazten dute: lau bloke handi, eta lehia estua EAJ, Amaiur, UPN-PP eta PSEren artean.

Alderdi abertzaleek halako hauteskunde mota batean inoizko emaitza onenak lortu dituzte: EAEn EAJk eta Amaiurrek PPk eta PSEk baino diputatu eta boto gehiago lortu dituzte, eta ez zen horrelakorik gertatzen 1977tik. Eta Nafarroan abertzaletasunak emaitza historikoa lortu du, 5etik 2 diputatu lortuz. Baikorrenak ere ez luke horrelakorik sinetsiko duela hilabete, baina Geroa Baik azkenean diputatua lortu du UPN-PPrekin lehia estuan ibili ondoren. Diputatua da garrantzitsuena Uxue Barkosen koalizioarentzat, baina baita boto kopurua ere, inork gutxik pentsatu baino gertuago jarri baitzaio Amaiurri. Garai berrien haizeek bultzatuta, elkarren arteko lehia gogorrerako baino, elkarlanerako baliatu beharko liratekeen emaitza onak zalantzarik gabe.

UPN-PP eta PSE ezin dira pozik egon hemengo emaitzekin, euskal lurraldeetan atzera egin baitute oro har eta abertzaletasunak aurrera. PPko Espainiako haizeak ez die eragin onik ekarri UPN-PPri, batasunak ez die onik egin eta behera egin dute botoetan. PSE eta PSNk azken udal eta foru hauteskundeekiko emaitzak hobetu badituzte ere, atzerakada itzela jasan dute 2008ko emaitzekiko. PSNren kasuan, egoera larria da abertzaleek berak baino diputatu gehiago lortu baitituzte lehenbiziz.

Patxi Lopezek bere koalizio gobernuari eutsiko dio, baina zer ordezkatzen duen argi ikusten da orain. Zilegitasunaren eztabaidaz aparte, argi dagoena da ez duela errealitatea islatzen. Orain galdera ezinbestekoa da: kontrakoak dituzten hauteskunde batzuetan alderdi abertzaleek nagusitasuna erakutsi badute, zer gertatuko da aldekoak zaizkien hurrengo Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan?

Eta telefonoa erredakziotik, Lander da: “Heldu da, 7etan… lasai, ari gara…”. Eta nik “bihar arte bai, akaso gauen idatziko dut; akaso ez, seguru…”. Eta lapikoa eta xaboiarekin jarraitu dut, erreakzionatu ezinik. “Gogoratu neskak, urriak 20 –etxeko gazteei–, hau egun haundixe izengo da Euskal Herrixendako”. Tertuliak irratian, PPko Iñaki Oyarzabalen balorazioa, txukun… Eta estropajoari eraginez hunkitu naiz. Malkoak. Bai, azkenean iritsi da, hau da luzaroan horrenbeste desio izan dugun eguna!

Tira, erreakzionatu mutil. Eta hasi naiz: lankideekin berba egin, irratia jarraitu, telebista, internet, Twitter… listo irakurri ditut guztiak. Eta orain idaztera, baina ez dut analisirako gogorik. Allakuidaus, hori biharko.  Goza momentua eta utzi arrastoa blogean, gaurko marka hau, betirako marka. Analisirik ez, baina oroitzapenen jarioari ezin eutsi: zein pozik leudekeen aita-ama, zenbat milaka kilometro ipar-hego, zenbat eztabaida, zenbat liskar, zenbat hildakoren kronika, zenbat sufrimendu, zenbat…  eta ostera ere malkoak masailetik behera. Listo, honekin nahiko, bukatu da eguna, egunoff idazten dute Twitterren. Egun on irakurle, egun on Euskal Herria.

Orain bai, borroka armatuaren pertsiana ixtera ei doa, astelehenean ez bada asteazkenean, eta bestela hurrengo astean… edozein kasutan azaroaren 20a baino lehen. Ezker abertzaleak azken hamarkadetan jorratutako bide baten amaiera da. Behin-betiko etena, jardueraren bukaera, disoluzioa…? Azkenean garrantzitsuena ez baita zein termino erabiliko den, konferentzia inflexio puntu izango dela baizik.

Ez dakigu zer esango den konferentziaren amaieran, baina badakigu eltze artean zertaz ari diren, zertaz arituko diren: ETAren amaiera, biktimak, presoak, eskubide politikoak, bizikidetza, erabaki eskubidea, lurraldetasuna…  Horiek zukutu behar, horiek izan direlako  gatazkaren bor-borrean. Ezin bestela izan. Gatazka konpontzeko elkarrizketaren garaia hasten da, denek denekin, baita publikoki ere. Elkarrizketaren izaera publikoa egiten denean, orduan gizarteratzen delako bete-betean denok irabazten dugula. Kontakizun historikoarena –errelato ospetsu hori– geroagorako da.
Eta galdera ikur handiena: PP ez da ofizialki joango, baina joango al da PPren orbita zabaleko norbait? Zein jarrera izango du PPren gobernu berriak elkarrizketaren aro berri honetan?
Elkarrizketaren debekua hautsi zuen Elkarrik Bilboko Carlton Hotelean 1994an antolatutako bake konferentziak, topaketak. Ekinaren ezina islatu zuen 2002koak, 2003tik 2005era arteko soioak. Baina urte horiek guztietan Elkarrik nazioarte mailako kontaktu eta sare indartsua eraiki zuen, gero bere oinordekoak, Lokarrik, bikain baliatu dituenak. Ibilbide horren guztiaren lorratza ere izango da Donostiako Bakearen Etxean. Elkarrizketaren kultura deitzen zaio, eta datozkigun garai gatazkatsuetarako komeni da Aieteko hauts horiekin patrikak ondo betetzea.

Eta noski, Alfredo Perez Rubalcabak ere ez zekien halakorik iragan maiatzean, baina ordurako dagoeneko bazen PSOEko hautagai azaroko hauteskundeetarako, eta orduan hobeto ulertzen da gisakoak esatea: “Krisitik ateratzen ari gara eta aurten enplegu garbia sortuko da”.

Ulergaitza da, baina ohituak gaude: gezurra ari du agintarien ahotan,  blai geratuko gara eta larrutik ordainduko dugu. Eta gezurrik handiena Espainiako defizitari Konstituziotik eutsi nahi izatearena da. Neurri horren aitzindari den Alemaniak berak ere ez du artean Espainian proposatzen den BPGarekiko 0,4ko defizit hori inoiz bete. David Lizoainek oso argi agertzen du bere blogean: “Alemaniak azken 20 urteetan behin bakarrik izan du %0,4tik beherako defizita”. AEBk hiru urtetan, Erresuma Batuak lautan, Kanadak 12tan eta Espainiak bost alditan. “Baina euroaren eremuan eta OCDEren batez besteko defizita –jarraitzen du Lizoainek–  inoiz ez da 0,4tik beherakoa izan”. Wikipedian ere ondo egiaztatu daitezke datu hauetako asko.

Eguna joan eguna etorri aurreikuspen guztiak okerrera egiten dute eta inork ez daki non bukatuko dugun krisi sistemiko itzel honetan. Europako Banku Zentralak eta beste erakunde batzuek ere –Jaurlaritza tartean– motelaldia eta hazkunde tasa negatiboak ari dira iragartzen urte bukaerarako. Eta Merkatu izeneko mamu beltz guztiek euren dantza beldurgarriekin jarraitzen dute, adierazpen baikor guztiak txikituz. Aste honetako ARGIAn Pello Zubiriak  autore esanguratsuen aurreikuspen errealista eta zorrotzak bildu ditu 2011-2012ko negu honetarako datorkiguna iragarriz: Espainia erreskatearen atarian ei dago. Eta hauek bai, hauetako asko asmatzen ari dira.

Herritarrok ez gara iragarleak, baina badakigu defizitari eusteko 0,4ko mugatzearen gisako neurriek non eragingo duten: gastu sozialean, ongizatearen gizarte deitu izan den horretan. Zapateroren gobernu sozialistaren erreforma gogorrek argi erakusten digute zer hondoratzen den.  Maastricht-eko defizit irizpideak bultzatuta 90eko hamarkadaren hasieratik hasi eta 2008raino ere berdintsu izan zen, Vicenç Navarrok bere blogean argi azaltzen digun moduan.

Eta nola orekatzen dira aurrekontuak? Diru gehiago eskuratuz edo gastuak murriztuz. Espainian, oro har, Mendebalde osoan moduan, gastuak murriztearen aldeko joera dago eta gainera horri izaera konstituzionala ematen ari zaio. Pena da konstituzio bat lorpenei eusteko baino atzera egiteko erabiltzea. Bolivian, adibidez, Konstituzioak ura pribatizatzea debekatu egiten du eta Costa Rican Konstituzioak agintzen du Hezkuntzan ezin dela BPGren %8 baino gutxiago gastatu (EAEko aurrekontuetan 2011n Hezkuntzan BPGaren %3,9 gastatzea aurreikusten da eta Nafarroan BPGren %3,3, ELAk emandako datuen arabera). EB-15eko estatuen artean Espainia da  biztanleko gastu publiko txikiena duena.

Eta nola demontre sartzen da, bada, dirua beste estatuen diru kutxetan? Ba zergetatik, alde guztietan bezala. Baina arlo honetan gertatzen da Espainia eta Hego Euskal Herria direla EB-15eko estatuen artean presio fiskalik txikiena dutenak (Portugal, Grezia eta Irlandarekin batera). Baina lasai, horrek ez omen du eraginik, bestela lehiakortasuna galduko da eta orduan bai pasatuko ditugula gorriak. Alemania, Suedia, Danimarka, Austria… horiek oraindik ez dute halakorik ikasi, antza, eta horregatik mantentzen dituzte presio fiskal altuak, batez ere gehien dutenekiko (Suediako aberatsek Espainiakoek baino %20 gehiago ordaintzen dute zergetan).

Baina zergen kontua bihar-etziko beste post baterako da, Ajuria Eneko bultzadaz agian gauzak XXII. mendea baino lehen aldatzen hasiko dira eta.  Bere alderdiak azken 15 urteetan jaitsi egin dituenean, Lopez lehendakariak igo egin behar direla iritzi dio. Eta Bilduk ere bai. Eta orduan –arranopola!–, bat egingo dute?  Erantzuna hilaren bukaeran, Eusko Legebiltzarreko eztabaida orokorrean egingo duen proposamenean.

Nabarmentzekoak dira, halaber, Gernikako Ituna eta Sorturi egiten dizkion aipamenak. Lehenbizikoz egiten dio hain aipamen argia Gernikakoari eta “konponbide demokratikorako ezinbesteko erreferentzia” dela nabarmentzen du. Asko da kontuan hartzen bada akordio horretan su-etena eskatzen zaiola ETAri, baina bere desagerpenerako neurri gisa.

Sorturi dagokionez, legez kanpo jarraitzen duela salatzen du, baina hori ohikoa da. Berria da ETAk Sortu hartzen duela ezker abertzaleko hauteskunde aukeratzat eta ETAk bere burua ezker abertzalearen baitan kokatzen duela. Eta denok ditugu gogoan Sortuk Bilboko Euskalduna Jauregian egindako agerraldiak gizartean sortu zuen lurrikara, are handiagoa izan zena ezker abertzalearen oinarri sozial zabalean, besteak beste ETAri egiten zizkion aipamen gogorrengatik.

Noiz? Espainiako egunkari batek zioen bezala Miguel Angel Blancoren hilketaren urtemugan iritsi da agiria, baina badu logikarik pentsatzea horrekin baino, izatekotan, agiria noiz kaleratzen den horrek zerikusi gehiago duela Bateragune auziaren amaierarekin. Eta denok entzun genituen han Arnaldo Otegik ezker abertzalearen barne eztabaidaz edota eztabaida horretan ETAk izandako jarreraz aipatutakoak.  Batzuetan badirudi erabat aldatzen direla erakunde armatuaren agiriak idazten dituzten eskuak.

Nola? Ez dakit Bateragune auziari begira edo ez, baina ETAk dio aldaketa hau guztia lorpen kolektiboa dela eta ez gutxi batzuen lorpena. Oraingo adierazpenak azken agirietako doinuari jarraitzen dio, bere ohiko borroka doinutik urrun eta “bakea eta askatasun agertoki baterako” aukeran indar berezia jarriz.

Agiri berria eta lerro hutsalak ETAren disoluzioa biharko espero duenarentzat, beste urrats esanguratsu bat hau prozesu gisa ulertzen duten euskal herritarrentzat. Azken finean, ETAk su-etenean jarraitzeak eta ezker abertzalearen barne eztabaidaren ondorioak onartzeak ETAren amaiera ekarriko dutelako ezinbestean. Azken finean,  Bilduren arrakastaren aitortza, ETAren desagerpenerako urrats bat gehiago delako.

Goizeko saioaren lehen inpresioa da astuna izan dela, eta ez da nire iritzia bakarrik, beste zenbait kazetariren ahotan ere gauza bera entzun dut. Yolanda Barcina bere 22 orriekin hasi da eta hitzez hitz irakurri besterik ez du egin; oso orokorra izan da eta, batez ere, gobernu akordioa alorrez alor garatu du gainetik. Bilduri errefentzia egin dio Konstituzionalaren ebazpena onartzen duela esanez, baina argi utziz UPNgatik ez liratekeela hor egongo. Austeritateari zenbait aldiz egin dio erreferentzia, gobernu berriaren ezaugarrietakoa izango dela iragarriz. Euroaren Itunarekin Europatik datozen haizeekin, aurrekontu mozketez ari zela nahiko nabarmena izan da. Biren gobernua izango dela aipatu du, baina bere hitzaldiarekin argi utzi du nork aginduko duen. Eta bitxia, bukaeran PSNko taldetik ez da atera txalo txikiena ere, nahiz eta beren gobernu akordioaz aritu den.

Carlos Garcia Adanero (UPN) solteago aritu da eta batez ere NaBai erasotu du, Patxi Zabaleta bereziki. Roberto Jimenezek batez ere azpimarratu nahi izan du ez zutela nahi UPN sostengatzea baina… ez dutela beste erremediorik izan azpimarratu du, Bildurekin gaur gaurkoz ezinezkoa dela; tira, “Nafarroagatik” ausartak izan behar izan dutela. Patxi Zabaletarekin sartu da euskara Legebiltzarrera eta esango nuke erdi eta erdi aritu dela hizkuntzari dagokionez. Azkar, azkar… azkar bota du denetik, Barcinari inork baino galdera gehiago jaurtiz. Nafarroko politika eta eguneroko kudeaketa eta alor ugaritan sartu da buru-belarri. Inbestidurako saio baterako akaso gehiegi? Ez dakit beste batzuetan nola izaten den, inpresioa akaso baietz.

Beren presentziagatik bakarrik, Bakartxo Ruiz eta bere taldekoak (Bildu) izan dira gaurko berri nagusia Legebiltzarrean. Doinuagatik ere hala izan dela uste dut. Doinu tinkoa erabili du Ruizek, batez ere UPNren aulkietara jaurti dutena, Barcinarengana bereziki. Legebiltzarrera ekarri nahi duten giro berria, normalizazio politikoa eta ezkerreko politikak izan dira bere ardatzetakoak. Ironia ukituz, baina baita serio ere, emakumezkoen enpatiaz mintzatu zaio Barcinari normaltasun politikoan aurrera egiteko.

Santiago Cervera (PP) eta Jose Miguel Nuin izan dira azkenak goizean. Cerveraren patxada izan da akaso nabarmenetakoa, ondo jantzi eta jositako hitzaldia bota du eta, posible bada, eskuinetik egurra eman dio UPNri. Baina batez ere, Espainian bezala, egurra PSNkoen lerroetara bideratu du eta bereziki Jimenezengana, dialektika zorretzez iraganeko hiruzpalau pasadizo ekarri dizkio gogora, adibidez: “Jimenez jauna, idazkari nagusi izendatua izan zinenean eta galdetu zizutenean ea UPN berriz sostengatuko lukeen, ‘inoiz ez’ erantzun zenuen tinko. Ba begira orain”. Bare baina zorrotz Cervera. Arratsedekoa uste dut apur bat biziagoa izango dela.

Bi eremuek aitortzen dute badirela elkar lanerako tarteak, eta alde bietatik ezagun dute elkarlan horrek gizarteko esparru oso zabaletan sortzen duen ilusioa. Bildu aspaldi ari da egiten bere bidea bakearen eremu honetan, gizartean ondo ikusi da lan hori eta saritu ere bai. EAJk bide garrantzitsua du egiteko oraindik eta, horretarako, Madrilen Zapaterorekin lantzen ari dena ikusgarri egin behar du, bakearen eremuan estrategiarik bada behinik behin.

Hiru eremu giltzarri dira mugimenduak egiten hasteko: presoena, alderdien mahaia eta bizikidetza prozesuari ekitea. Euskal gizartean, gehiengo oso handi batek dagoeneko ez du ulertzen zergatik ezin den abian jarri bake prozesu sendo bat. Hemengo PPk ere badaki hori denbora kontua besterik ez dela, nahiz eta formalki beren gotorlekuan eusten dion. PSEren jarrera ofiziala, ordea, ulertezina da –barruko askorentzat ere bai– eta ezingo du asko iraun egungo posizioan.
BILDU GUTXIENGOAN.  Oso litekeena da Bilduk agintzea Gipuzkoako Diputazioan eta Donostiako Udalean. Esperientziak dioskunez, hala ere, azken unera arte itxaron behar da. Larunbatean erabakiko da udaletan eta datorren astelehenean eratuko dira Biltzar Nagusiak, eta beranduenez uztailaren lehen egunetan hautatuko da diputatu nagusia.

Bildu bere programa aurrera eramaten saiatuko da unean uneko akordioak lortuz, eta gobernagarritasuna hain funtsezkoa bada, hor ikusiko da egunerokoan oposizioak zein arduratsu jokatzen duen. Baina zenbait gai garrantzitsutan ez da akordiorik izango (erraustegia eta Pasaiako kanpo portua eraikitzeko behintzat). Bilduk ezingo ditu proiektu handiak atzera bota besterik gabe, baina bai geldotu edo geldiarazi. Adibidez, behin eta berriz erraustegiaren alde eginda ere, oposizioak ezin du aurrera atera. Zentsura mozioa da bide bakarra eta Bilduk legealdi osoan zehar izango du berau buru gainean.

PSE, AZKENEAN ZER?  Donostian EAJk Ernesto Gasco sostengatuko duen zain daude sozialistak, baina jeltzaleek argi esan dute ezetz. Biltzar Nagusietan, Iñaki Arriolak argi dio “ezetz eta ezetz”, oraingoan ez dutela Markel Olano sostengatuko ezeren truke. Baina Olanok, badaezpada, bere burua hautagai gisa aurkeztuko du, ea miraria ematen den, berak dioen bezala, “bere lurralde eredua eta programa azaltzeko ezinbestekoa delako hautagai gisa aurkeztea”.

Jaurlaritzaren osaketan bere sorreratik da korapiloa, baina hemen zalantza gutxiago dago oraingoz eta Araban PP sostengatzearen truke, honek PSEri eutsiko dio Ajuria Enean. Eta itunak 2013ra arte irauteko aukera asko ditu, baldin eta PSOEk bake prozesuari sendo ekiten ez badio. Baina ez dago garbi zer egingo duen Alfredo Perez Rubalcabak. Garai batean Euskal Herrian oso garbi zegoen ETAk armak utziz gero Madrilek presoena di-da konponduko zuela; gaur egun ez dago hain argi. Beste garai batzuetako aukerak ez baliatzeak –Lizarra-Garazikoa eta Loiolakoa bereziki–  alor honetan faktura serioa pasa diezaioke ezker abertzaleari. Hala ere, logikoena eta zentzuzkoena da alor hau ere apurka konpontzen joatea.

Gipuzkoako Diputazioa

ZERRENDA bozkatuenaren argudioa kontuan hartzekoa da gobernuak osatzerakoan, zalantzarik gabe; besteak beste, gehiengo garrantzitsu batek zer uste duen kontuan hartzea beti izan behar duelako pisuzkoa demokrazian. Garrantzitsua bai, baina ez da erabakigarriena, beste gehiengo batek zerrenda bozkatuarena garaitzen badu, zilegi da eta kito. Aspergarria eta zentzu bakoa da hauteskundez hauteskunde bizi behar izaten dugun zerrenda bozkatuenaren eztabaida.

Ez da kontua zerrenda bozkatuena bai-ez, mamia edukietan eta gardentasunean dago. Zilegi litzateke Gipuzkoan EAJk PSE eta PPrekin gobernatzea, baina ez koherentea, ez delako hori izan herritarrei kanpainan saldu diena –guztiz kontrakoa, “batu gaitezen haien aurka”–. Hiru indar horiek ados daude hainbat proiektutan: Pasaiako kanpo portua, erraustegia, AHT… eta horrek akaso justifikatuko luke batzea. Baina EAJk badaki herri proiektu bat hiruzpalau azpiegitura baino askoz garrantzitsuagoa dela: demokraziaren oinarri den erabaki eskubidea, euskara eta euskal kulturaren garapen serio eta sistematikoa, zentzuzko bake prozesu bat… eta gai horietan, oro har, herritar jeltzaleak gertuago daude Bilduzaleetatik popular eta sozialistengandik baino.

Nafarroan, esaterako, erabat koherentea litzateke zerrenda bozkatuena den UPNri Nafarroako Gobernua eta Iruñeko Udaletan aginte makila kentzea, hori delako hain zuzen, oposizioak kanpainan zehar saltzen duen mezu nagusietakoa. Gero, aldiz, saldutako mezu horrekiko koherente ez dena PSN da eta hala doakio. PSOEk, adibidez, nola saldu dezake koherentzia hauteskunde kanpainan krisiari aurre egiteko egin dituenak egin ondoren? Ezinezkoa da eta, ondorioz, boto emaileek zigortu egiten dute.

Hau guztia, zalantzarik gabe, brotxa lodiko irakurketa da. Baina gobernu hautaketen une hau halakoxea izaten da, erabaki potoloena; fintzearena agintzen hastean etor liteke, agintariek horretarako gaitasuna badute bederen, eta ez da ohikoena izaten. Egia esan, gure herriak bizi duen gatazka egoerak ez du brotxa finaren politika horretan laguntzen, alderdien nagusikeriak ere ez, gehiengo osoa dutenek ere adi ibili behar dute brotxa lodiekin…

BILDUN direnak badute gobernu esperientzia zabala: EAri buruz ez dago azalpen handirik eman beharrik; Alternatibako jendea ere horretan aritu izan da EBtik edo, azkenotan, bakarrik; eta ezker abertzaleak ere tradizio luzea du… udaletan. Hor dago erronka, ezker abertzaleak lehenengoz goberna ditzakeela Gipuzkoako Diputazioa eta Donostiako Udala moduko erakundeak. Eta orain artekoek egin badute, berak ere egin dezake, duda barik, baina erronka gaitza du aurrez aurre. Aurreko guztiek gizarte honetan asko agintzen dutenen adostasunarekin gobernatu dutelako eta Bildukoek botere faktiko eta loby zenbaiten aurka egin beharko dutelako.

Ezin zaio eskatu iraultzarik Bilduri, ezta gobernatzen duen gizarte eremua krisitik atera dezan ere, ezin du: baina bozkatu dutenek beste estilo bat antzeman beharko lukete behintzat. Adibidez, gobernatzen dituen instituzioak bake prozesuaren zerbitzura ekarriz. Gure etxea den Lurrarekiko beste begirune bat erakutsiz, desarroilismoari galga jarriz; krisiarekiko borrokan, gutxien dutenak babestuz eta dagoen aberastasuna hobeto banatzearen irizpidea lehenetsiz. Ulertuz proiektu txiki eta ertainetatik bultzatzen dela nagusiki gizartea, bai ekonomi eremuan eta baita kulturan ere.

Eta guztia gardentasunetik. Gertuko adibide batekin azalduko dut azken puntu hau. Duela hilabete batzuk euskarazko hedabide ez publikoen sektoreak zera galdetu die –galdera parlamentarioen bidez– gure herriko instituzio nagusienei (Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua eta hiru diputazioak): “Zenbat diru gastatu duzue publizitatean 2008, 2009 eta 2010ean eta zein mediotan jarri da publizitate hori?”. Gobernu bakar batek ere ez dio erantzun gure eskaera zehatzari txukun eta batzuk erantzun ere ez dute egin; eskatutakoari gehien hurbildu dena Nafarroako Gobernua izan da, 2010eko datuak eskainiz (publikoak dira Interneten). Zein da datu horiek eskuratzeko arazoa? Zerbait gorde nahi da? Ez dago dena erakutsi beharrik, baina eskatutakoan argi erakustea ezinbestekoa da.

(ARGIAren 2279. zenbakian argitaratua)

Bilduren hauteskundeak izan dira 2011ko hauek

Bilduren hauteskundeak izan dira hauek, edozeren gainetik eta Euskal Herriko egoera politikoari dagokionez, biondorio nagusi nabarmendu daitezke, biak normalizazio politikoari lotuak, bata bakearen eremukoa, bestea jarduera politiko-instituzionalari lotua.

Munduko beste bake prozesutan gertatu den bezala, gatazka bortitzaren erdigunean izan eta hortik ateratzeko ahalegina egiten duen indar politikoak haustesleriaren saria jasotzen du. Irlandan Sinn Feinek jaso zuen sari hori eta hemen ezker abertzaleak Bilduren emaitzekin. Emaitza hauek borroka armatua alboratzea erabaki zuen ezker abertzalearen bidea modu atzeraezinean bultzatzen dute, eta bake prozesu serio bat abiarazteko oinarri sendoak jartzen dituzte.

Estatuaren erabaki irmoa bakarrik falta da orain. Batetik, eta Bildurekin erabakitakoaren lorratzari segituz, Auzitegi Konstituzionalak Sortu legeztatuko du datozen hilabeteetan. Eta bestetik, Parot doktrina-ren inguruan izan diren filtrazioetan oinarrituta, badirudi presoen eremuan ere izan daitezkeela mugimendu batzuk. Funtsean, erronka nagusiena da Euskal Herriko kultura politiko nagusienak bake prozesu serio baten inguruan egituratzea, eta guztien artean hamarkadetako gatazka bortitzari irteera duina ematea, behingoz gatazka politiko normalizatuari atea ireki ahal izateko.

PSOErekin egin ahal izango da hori? Edo PPrekin? Horra zalantza nagusia. Dilemaren giltza PSOEn eta Espainiako 2012ko hauteskunde orokorretan izango da. PSOErentzat oso gaitza izango da hauteskunde horiek irabaztea, baina badirudi euskal gatazka garrantzitsua izan daitekeela beretzat. Giltzarria egoera ekonomikoa izango da, baina hor ez dirudi hain epe laburrean emaitzak hobetuko zaizkionik. Giltzetako bat behintzat, “iparreko arazoa” behingoz konpontzea izan daiteke.

Gaur egunetik begiratuta, ez dirudi PP hemengo bake prozesu bat bultzatzekotan dagoenik. Guztiz kontrakoa. Baina Espainiako Gobernua hartuta, oso ongi pentsatu beharko du zer egin euskal gatazkaz, bere gotorlekuan jarraitzeak epe ertainera soberanismoa indartu besterik ez baitu egingo.

Lau bloke nagusi

Bakearen eremu zehatzaz gain, bistan da hauteskunde hauek normalizazio politiko-instituzionala bultzatuko dutela. Hainbat arrazoirengatik, baina batez ere, ezker abertzalearen ia hamarkada bateko ilegalizazioaren ondoren, hauteskundeok herritarren borondatea islatu dutelako. Orain inoiz baino argiako antzematen da euskal herritarren gehiengo oso handiak historiaren orrialde bat pasatu nahi duela. Horrek bakarrik sekulako indarra du normalizazio politikoa akuilatzeko.

Baina nola demontre hasiko da gauzatzen normalizazio hori? Hauteskundeek argi utzi dute, hainbatetan azpimarratu dena, normalizazio politikoak apurka lau bloke nagusi utziko dituela: abertzaletasunaren eremuan EAJ eta ezker abertzalea, azken hau gaur egun bloke soberanistan integratua eta espazio horren bultzagile nagusi moduan; eta espainolismoarenean PSE-PSN batean eta PP-UPN bestean.

Asko hitz egin izan da ETAren osteko garaiko transbertsalitateaz eta orain ikusiko da hori nola gauzatzen den. Josu Jon Imazen agintaldian, transbertsalitatea izan zen jeltzaleen ikur nagusia, eta Urkulluren aroan diskurtso teoriko gisa apaldu bada ere, praxi politikoan indarrez gauzatu da, batez ere Ferrazekin lortutako akordioak medio. Ohiko gobernagarritasunean ere, EAJk eta PSEk helduleku bateratu asko dituzte, azpiegituren eremu zabalak erakusten duen legez. Eusko Legebiltzarrean ez ezik, biltzar nagusietako unean uneko akordioetan behin baino gehiagotan islatu da sintonia on hori, aurrekontuekin sarri ikusi den gisan.

Loiolako bake prozesuko garai hartan, halaber, asko hitz egin zen PSE eta Batasunaren arteko sintonia onaz; prozesu hura, finean, bi indarren artean egikaritu zuten eta hura ondo atera izan balitz, epe laburrera indar bien arteko harremanetik atera zitekeenaz ugari idatzi zen. Gaur egun fikzioa dirudi, baina orduan Otegi-Egiguren bikotearen harreman onak ate guztiak zabalik uzten zituen.

Eta, azkenik, akordiorako beste gune nagusiena abertzaleen artekoa da. Bilduren emaitzek argi erakusten dute indar metaketak abertzaleen artean duen arrakasta. Joan den asteko Argian Juan Mari Ollora jeltzaleak argi adierazten zuen etorkizunean Bilduk EAJ definitzera bultzatuko zuela. Aurten dira EAJko barne hauteskundeak eta hor ikusiko da orain arteko barne oreka mantentzen den –seguruenik hala izango da– edo Egibarren sektoreak EAJ soberanistagoa bultzatzeko gaitasunik ote duen. Bilduk bere zabalkunde prozesuan asmatzen jarraitzen badu, EAJk bereziki zaindu beharko du bere sektore independentistena.

Garai berrian, halaber, egungo alderdi txikien biziraupena oso aldapa goran jarri da. Alderdi moduan irauteko, Aralarren espazio logikoa Bildu edo espazio soberanista litzatekeela dirudi. Bilduren operaziotik, ezker abertzaleak biltzen jarraitu behar duela ikasi beharko luke, eta metaketa soberanistan parte hartu nahi duten guztien parte hartzea erraztu eta bultzatu beharko lukeela. H1!-en norabideaz ere zalantza gutxi dira, sortu zenean ere EAJko norabidea iragartzen zitzaion eta hauteskunde hauek bide hori konfirmatzen dute. Ezker Batuaren espazioa ere gaitza da eta, seguruenik, PSEk ezkerrera uzten dion tarte horretan mugitzen asmatu beharko du.

Nafarroako korapiloa

Nafarroan, ohi bezala, egoerak erabat korapilatua jarraitzen du. Eskuina nabarmen nagusi izan arren, abertzaletasunak gora egin du eta inoizko ordezkaritza onena lortu du NaBai eta Bilduren eskutik. PSNk, aldiz, porrot egin du berriz ere, eta ondo baino hobeto pentsatu beharko du noiz hartuko duen UPNren itzaletik aldentzeko erabakia. Abertzaleekin Nafarroako Gobernuko lehendakaritza eskura zezakeen eta behingoz Nafarroa beste norabide batean jarri. Baina badirudi halako kontuekin oraingoz politika fikzioaz ari garela. Duela lau urte Ferrazetik geldiarazi zen PSNren jauzi ausarta. Orain, aldiz, eta bake prozesua bultzatzearen testuinguruan ez ote litzaioke komeni Ferrazi berari UPNren kanporatzea gauzatzea? Agian bai, baina aurreko legealdian PSN NaBairekin ituna egiteko gai izan ez bazen, are eta nekezago egingo du orain Bildurekin.

Baina konstituzionalisten jarreraz gain, funtsean, abertzaletasunak berak egin behar du Nafarroari buruzko eztabaida sakona eta hori egiteko posizio onean da. Ertz ugari izan dezake hausnarketa horrek, baina bi nabarmentzen dira besteen gainetik. Batetik, Nafarroaren erabaki esparruaz behin betiko erabaki, eta hau funtsean ezker abertzaleak egin behar du (NaBaik berea egina du). Loiolako prozesuko garaian urrats garrantzitsua eman zuen Anaitasunako Adierazpenarekin, baina ez zen bere edukietan sakondu ezta bere sozializazioan. Bestetik, Bixente Serrano Izkok orriotan egindako analisian azaltzen duen legez, zer egin behar dute abertzaleek, metatu edo zabaldu? Hau da, epe motzean adibidez, indar bakarrean batu behar dira abertzaleak edo abertzaletasun garbitik haragoko indarretara zabaldu behar dute?

(ARGIAko 2278. zenbakian argitaratutako artikulua da)