Roundup Ready soja.

Transgenikoei buruzko eztabaida segitzen baduzue, azaletik besterik ez bada ere, jakingo duzue Monsanto konpainia erraldoiak merkaturatzen duen produktuetako bat Roundup Ready izeneko soja haziak direla. Soja hori genetikoki eraldatuta dago Roundup herbizida jasateko, hau da, glifosatoa jasateko. Roundup herbizida –giza osasunerako kaltegarria, aski frogatua denez– Monsantok berak saltzen die bere soja landatzen duten laborariei.

2000. urtean iraungi zen Monsantok zeukan glifosatoaren patentea, eta urte hartan bertan atzeman zuten, AEBtan, herbizida horrekiko lehen belar erresistentea, Conyza canadensis espeziearen aldaera bat. Geroztik, Roundup-arekiko erresistenteak diren 130 belar txar baino gehiago agertu da, batez ere AEBetan baina baita munduko beste leku batzuetan ere. Pennsylvaniako Unibertsitatean Landare Ekologia irakasten duen Dave Mortensenek dio “jende gehienak ez daukala horren berri, industriak kontrolatu egiten baitu informazioa nola zabaltzen den”. Gogoratu behar da Monsantok transgenikoen alde, eta zehatzago Roundup Ready hazien alde, erabilitako argudioetako bat dela herbizida gutxiago erabili beharko zela haiei esker. Errealitatea kontrakoa da: barietate erresistenteak agertzeak nekazariak behartzen ditu herbizida gehiago edota erasokorragoak erabiltzera.

Amarantoa.

Erresistentzia garatu duten belar “txar”-en txapelduna amarantoa da (Amaranthus quitensis), Hego Amerikan sortutako landarea. 2004an, Atlantako (AEB) nekazari bat ohartu egin zen Roundup-a ez zela amaranto kimu batzuk akabatzeko gauza. Ordutik hona bide luzea egin du belarrak: AEBetan 5.000 mila hektarea soja transgeniko abandonatu behar izan dituzte, eta beste 50.000 hektareatan gauza bera gerta liteke luze gabe. Konponbide bakarra belarrok eskuz eta banan-banan erauztea da, era tradizionalean alegia, baina hori ezinezkotzat jo daiteke laborantza mekanizatuan, lur sailak handiegiak dira eta. Esan gabe doa erresistentziak agertzearen arrazoia dela erresistentzia hori ematen duen genea landare batetik bestera igaro dela.

Monsantoren propagandaren arabera, ezinezkoa da berak sortutako landareen transgeneak beste landare batera igarotzea. Behin hori gezurtatuta, enpresak nekazariei botatzen die “super-sastrakak” agertzearen errua, gauzak behar bezala ez egiteagatik. Orain, genetikoki eraldatutako laboreen bigarren belaunaldia sortu nahi dute, herbizida bi edo gehiago jasateko gauza izango dena. Herbizida horietako bat 2,4-D izan daiteke, hau da, Vietnamgo gerran erabili izan zen agente laranjaren osagaietako bat. Beste bat dikanba da, 2-4-Drekin kimikoki erlazionatuta dagoena. Monsantoren asmoa da dikanba jasatea ahalbidetzen duen genea gehitzea dagoeneko glifosatoa jasaten dute landareei; AEBetan hori egiteko baimenak lortzeko prozesua abiatu zuen konpainiak 2010ean, eta aurrekariei begiratuta lasai esan daiteke administrazioak ez diola inongo trabarik jarriko.

Une egokia aukeratu du Monsantok. Batetik, Roundup-a eraginkorra ez dela ikusten ari da; bestetik, Roundup-arekiko tolerantziaren diseinu genetikoaren patentea 2014an iraungiko da. Saint Louiseko konpainia sastrakaren aurkako bigarren erasoaldia prestatzen ari da. Hortik zer belar txar super-erresistente sortuko den ez dut pentsatu nahi.

(Testu honetako pasarte batzuk zuzenean hartuta daude ETC taldearen Nork kontrolatuko du ekonomia berdea? (PDFa gaztelaniaz) txostenetik. Hilabete barru Rio de Janeiron egingo den Rio+20 goi-bileraz eta bertan finkatuko den “ekonomia berde” kontzeptuaz egindako erreportaje bat egiteko erabili dut txosten hori. Erreportajea, datorren asteko ARGIAn).

Mari Carmen Jaizme-Vega kanariar biologoari egindako elkarrizketa argitaratu berri dugu ARGIAn. Transgenikoak hizpide, baina ez hori bakarrik. Esango nuke elkarrizketaren benetako gaia zientzialarien askatasuna dela. Askatasun falta, zehatzagoak izate aldera.

Hau sinatzen duen kazetariari emandako erantzunetan, Mari Carmen Jaizme-Vegak ideia bi azpimarratzen ditu oroz gain. Batetik, transgenikoen onurak frogatzeko abiatzen diren ikerketa-lerroek bedeinkapena jasotzen dutela, baina kontrako helburua dutenentzat oztopo ugari dagoela. Bestetik, transgenikoei buruzko ikerlan asko eta askoren ondorio nagusia honako hauxe dela: ikerlan gehiago behar da. Ezer ez da segurua. Ez dago, gaur gaurkoz, transgenikoak kaltegabeak direla zalantzarik gabe esaterik.

Sarritan entzun edo irakurri behar izaten dugu, ordea, zientziak frogatuta daukala dagoeneko transgenikoen segurtasuna. “Batzuek diote transgenikoez zalantzak dituztenek ez dakitela zipitzik zientziaz”, esan nion halako batean Jaizme-Vegari. Aitortu dezadan, hemen eta orain, esaldi hori jaurti nuenean pertsona konkretuak nituela gogoan, eta denen gainetik bat: Jose Miguel Mulet, Valentziako Unibertsitate Politeknikoko irakaslea eta, besteak beste, Los productos naturales, ¡vaya timo! (Produktu naturalak, a zer iruzurra!) liburuaren egilea.

"Los productos naturales, ¡vaya timo!" liburuaren azala.

Bihar, martxoak 28, EHUren Farmazia Fakultatean “Bioteknologia, nekazaritza eta aldaketa klimatikoa” hitzaldia emango du Muletek, Iraungarritasunari Buruzko III. Jardunaldien barruan; EHNE-Bizkaiaren Baserri Bizia agerkariak salatu duenez, transgenikoen aldeko ikuspuntua besterik ez da emango jardunaldi horietan. Aurrez emandako beste hitzaldi eta elkarrizketa batzuetako ildoari segitzen badio, Jose Miguel Muletek berriro esango du, Gasteizen ere, transgenikoez zalantzak agertzen dituztenek ez dakitela zipitzik zientziaz, edo/eta interes makurren arabera jokatzen dutela.

Interesen arabera jokatzea, izan makurrak ala ez, gure izatearen ezaugarri saihestezina dela onartu beharko dugu. Begira zer dioen Mari Carmen Jaizme-Vegak: “Zientzia lerratuta dago, edonork egiten duela ere. (…) Ez da berdina esperimentu bat antolatzea –esperimentua zuzena izan arren– transgenikoen onurak frogatzeko, edo haien kalteak frogatzeko. Zientzialariok pertsonak gara, eta gure pentsamenduaren arabera gauzak era batera edo bestera ikusten ditugu”. Jaizme-Vega bera –hala aitortu zidan– ez dago epai horretatik libre, Espainiako Nekazaritza Ekologikoko Elkarteko kidea den heinean.

Jose Miguel Muletek, berriz, Zientziaren izenean hitz egiten du, eta ez da bakarra. Itxura denez, transgenikoen alde zabaltzen duen mezuak ez dauka zerikusirik bere fakultateak eta Bayer-ek, munduan transgenikoak ekoizten dituen enpresa handienetako batek, lankidetza-hitzarmena sinatu izanarekin. Muletek eta bere kastakoek, beren burua eszeptiko izendatu eta gero Monsantok eta abarrek diotenaz sekula dudarik agertzen ez duten horiek, eskubidea daukate pentsamolde bat izateko eta defendatzeko, noski. Baina onartu dezatela, arren, pentsamolde bat daukatela, lerratuta daudela, eta ez dezatela esan beraiek direla Zientzia, letra larriz.

Transgenikoena adibide bat besterik ez da. Duela aste batzuk, AEBetako Union of Concerned Scientists (UCS) elkarteak –Zientzialari Kezkatuen Elkartea itzul genezake, edo Zientzialari Konprometituen Elkartea–  izenburu ezin argigarriagoa duen txostena kaleratu zuen. Zuzenean euskarara itzulita emango dizuet izenburua: Kurutx, beraiek irabazten dute; pil, guk galtzen dugu. Nola usteltzen duten zientzia konpainia handiek, diru publikoaren kontura. Luzea da eta ingelesez dago, baina merezi du. Beste batean, agian, xeheago aztertuko ditut hor esaten direnak. Bitartean, hona txostena egin dutenek –zientzialariak, ez ahaztu– aipatzen dituzten enpresa handien estrategietako batzuk:

• Ikerketa-lerroak bertan behera uzteko agintzea.
• Zientzialariak mehatxatzea, epaitegietara eramateaz edo lanpostua galarazteaz.
• Ikerketa protokoloak manipulatzea (okerreko edo alde batera lerratutako metodologiak erabiliz).
• Zientzialari batzuen ospea zikintzea iritzi publikoaren aurrean (transgenikoen eremuan horren adibide onak daude).
• Euren produktuen erregularizazioa oztopatzea.

Zientzialariak independenteak diren ez dakit, baina zientzia, seguru ezetz.

Armagintzan diharduen BAE Systems enpresak laster eduki lezake prest AEBetako armadari salduko dion tanke hibrido-elektrikoa. Konpainiak adierazi duenez, jostailu berria %10-%20 eraginkorragoa izango da, energi gastuaren ikuspuntutik, dieselarekin dabiltzan ohiko tankeak baino, eta gainera azkarragoa. Askoz garestiagoa ere bai, baina aizue, kalitatea nahi duenak…

Mundua hobetuko du, hobetuko duenez, gudu orga berriak. AEBri gerrak irabazten lagunduko dio orain arte baino gol diferentzia handiagoarekin, eta CO2 gutxiago igorriko duenez, arma garrantzitsua izango da klima aldaketaren aurkako borrokan, beste arerio batzuen kontrakoak baztertu gabe, noski. Abantaila horiek nahikoa ez balira, tankea oraingoak baino isilagoa izango da. Kutsadura akustikoa gutxituko du, beraz.

Pentsatzekoa da estatubatuar ejertzitoak gustura ordainduko duela hainbeste alderdi on daukan produktua. Ingurumen kontuetan zikoizkeriarik ez, mesedez. Behin betiko prezioa finkatzeke dago, baina hamabi eta hamazazpi milioiren artekoa izango da, dolarretan; gaur egungo tankeek balio dutenaren bi edo hiru edo lau halako. Garestia, ados, baina Osaba Samen gudarosteak erregai gutxiago kontsumituko du erregai hori lortzeko antolatzen dituen gerretan; urte gutxiren buruan, gastua amortizatuta.

Planeta salbatzeko beste urrats bat, edonondik begiratuta.

Lurraren irudia, zaborrez inguratuta. Milaka eta milaka hondakin eragin dute hamarkadotan espazioa "konkistatzeko" egin ditugun urrats apalek.

Planeta gaixo hau ez da zaborra gainezka egiten ari den unibertsoko leku bakarra. Espazioan, Lurraren orbitan, erraustegiak eraikitzearen aldekoei orgasmoa eragiteko moduko hondakin kopurua dago jiraka. Orain, berandu ia beti bezala, sortu dugun triskantzaren norainokoaz jabetu eta “zerbait egin beharko da ba!” esaldia ezpaineratu du zuk eta biok baino gehiago agintzen eta kobratzen duen batek. Baina zabor kontuek azken boladan zein polemiko bihurtu diren ikusita, hobe neutral batek hartzea “zerbait egitearen” ardura. Hala da, jaun-andreok, suitzarrak izango dira espaziora garbigailu erraldoia bidaliko duten estreinakoak.

Espazioan zenbat zabor dagoen zehaztea ez da erraza. Iturri adina datu dago, eta denak desberdinak, baina bakarra ere ez txikia. Testu honen amaieran dauden bideoetako batean “milioika objektu” esaten dute, baina bideoari laguntzen dion testuak dio NASAren arabera milioi erdi direla; Wikipedian irakur daiteke 60.000 inguru dagoela, eta Argia aldizkarian bertan, 2005ean, Unai Brea delako batek gehiegi lotsatu gabe esan zuen 100.000 objektu ari direla gure buruen gainean bueltaka etengabe. Denak ez dira zaborra, baina bai ia denak. Funtzionatzen ez duten sateliteak, suziri espazialen zatiak, astronautek botatako hondakinak…

CleanSpaceOne lanean ari dela irudikatzen duen marrazkia.

Edonondik begiratuta ikaragarriak diren zenbaki horiek arintzeko asmoz, Lausanako Eskola Politekniko Federalak tramankulu garbitzaile ezin modernoagoa igorriko du espaziora, 700 kilometroko altuerara zehazki (Lausanatik zenbatzen hasita, pentsatzen dut). CleanSpaceOne dauka izena, CleanSpaceTwo eta auskalo zenbat gehiago egiteko asmoa duten seinale. Hark bilduko du ahal beste hondakin, eta askoz gehiago utziko du oraindik jasotzeke, espazioaren konkista delako horretan gizakion zikinkeria eta lortutako arrakasta alderantziz proportzionalak direla agerian utzita. Norberak zikindutakoa garbitzea gizalegea denez, suitzarrek beraiek jaurti zuten eta honezkero ezertarako balio ez duen satelite bat batuko dute aurrena. Eta zuen galdera maltzurrari aurre hartuz: ez, CleanSpaceOne bera ez da zabor bihurtuko. Atmosferara itzuli eta bertara sartzean erreko da, jasotako kaka ez ezik, fabrikatzeko xahutuko den libera suitzar mordoa eta guzti. Zerbait bihurtzekotan, kutsadura bihurtuko da tramankulu hondakin-biltzailea. Dena den, lasai, hau guztiau gertatu aurretik gutxienez hiru urte pasako dira.

Espazioko zaborra biltzeko bestelako metodoei dagokienez, eztabaidak bizirik jarraitzen du. Atez atekoa baztertuta dagoela dirudi, espazio zabalean ez baitago edukiontziak non bermatu. Ez harritu, ordea, norbaitek inguru horretan erraustegi bat egiteko proiektua aurkezten badu; jakina da holakoak bermearekin zein bermerik gabe eraikitzen direla. Eta batzuk edozertarako gai dira irabazi astronomikoak lortze aldera.

• SpaceCleanOne-i buruzko bideoa frantsesez (Iraupena: 4 min 16 seg)
• SpaceCleanOne-i buruzko bideoa gaztelaniaz (Iraupena: 1 min 28 seg)

Ia seguru, RASFF hizkiek ez dute esanahi berezirik zuretzat, niretzat orain dela bost minutura arte ez zuten bezala. Europar Batasunaren (EB) Elikagai eta Pentzuen Alerta Azkar Sistemaren ingelesezko siglak dira. Bada, 2011n RASFFek merkurioz kutsatutako arrainen 76 kasuren berri eman du. Arrain eta bestelako itsaskien kutsaduraren kausa nagusia da merkurioa, izan ere.

76 kasu diogunean, EBk ezarritako mugak gainditzen diren kasuez ari gara. Zenbait elkarte ekologistak diotenez, hortik behera ere kutsadura dago; haien ustez, Europak malguegi jokatu du gehienezko kopuru onargarriak zehaztean. Espainiako Ecologistas en Acciónen esanetan, europar araudiak ez ditu kontuan hartzen ez batez besteko kontsumoa, ez eta kontsumitzaileen gorputz-ezaugarriak ere. Hala, EBren irizpideak ez dira, inondik inora, FAO/OMEren Batzorde Mistoak ezarritakoak bezain zorrotzak. Datu zehatzak nahi badituzu Ecologistas en Acciónek helarazi digun idatzi honetan aurkituko dituzu.

Merkurioaren kalteez idaztea legokidake orain, baina eginda daukat lan hori duela ez hainbeste. Elikagaien kutsadurari buruzko erreportaje honetan, koadro oso bat eskaini nion gaiari (joan erreportajearen amaieraraino). Ordutik hona arrain askotxo jan dudanez, eta horren ondorioz zehaztu gabeko metilmerkurio kopuru bat metatu dudanez nire organismoan, ziur naiz nire garuna ez dela gai izango orduko hura baino testu hobea ekoizteko. Honenbestez, jatorrizko bertsioa gomendatzen dizut, besterik ez baita izanen. Kontuz arantzekin.

Erralderen itxieraren aurkako kontzentrazioa, urtarrilaren 12an (Argazkia: Erralde).

Bihar aste bat beteko da Durangoko Erralde hiltegia itxi zutela, Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren aginduz. Astebete darama Bizkaiak hiltegi barik, Karrantzakoa –udalean aritzeko baimena baino ez daukana–  kontuan hartzen ez badugu. Itxura guztien arabera, eta zorionez, egoera hori ez da asko luzatuko. Erralde afera, nolanahi, ekonomiaren lehen sektorea, ekonomia bera azken batean, ulertzeko modu antagonikoen arteko borroka agerian uzten duten hamaika adibideetakoa da.

2005ean itxi zuten Durangoko hiltegia. Bizpahiru hamarkada zeraman lanean, eta 48 udalerriko mankomunitate batek kudeatzen zuen. EHNE-Bizkaia sindikatuko Unzalu Salterainek dioenez, “Jaurlaritzak itxiarazi zuen hiltegi hura; EAJren apustua ez zen hiltegi hark ematen zuen zerbitzu publikoa, beste zerbait baizik”.

Zorrotzako hiltegia 2010ean itxi zuten, zorrak itota (Argazkia: efeagro.com).

“Beste zerbait” horren epizentroa Bilbon zegoen, Zorrotza auzoko hiltegian. Jaurlaritzak 2004an eman zion Gurokela enpresari –zeinaren laurden bat, hain zuzen, Jaurlaritzarena berarena zen– hiltegi hura kudeatzeko ardura. Okelaren negozioa han zentralizatzea zen helburua. 2007ko El País-eko artikulu honetan irakur daitekeenez, Lakuak era horretan burutu zuen 1997tik egosten ari zen estrategia: Kataluniakoaren antzeko eredu bat, intentsiboagoa, ezartzea EAEko abeltzaintzan.

Gurokelaren proiektuak hasieratik izan zuen kontra EHNE sindikatua, eta abeltzainak oro har. Hein batean diru publikoari esker iraun zuen nola edo hala, baina azkenean zorrak itota itxi behar izan zuen 2010eko apirilean. Lehenago, 2007ko otsailean, Durangoko Hiltegiko Mankomunitate zaharreko 48 udaletatik hamabostek erabaki zuten indarrak batu eta hiltegia atzera irekitzea, Erralde izenarekin (berriki, beste hamasei udalek agertu dute proiektuan parte hartzeko interesa). Jakin bazekiten instalazioak zaharkitzen hasiak zirela, eta horregatik proiektu bikoitz modura jaio zen Erralde: hiltegi zaharra berreskuratu ez ezik, beste bat, modernoagoa, eraikitzeko plana egin zuten. Berrizen egongo da, Durango ondoan, eta udaberri honetan hasiko dira lanak. Lehenago behar zuten, baina prozedura administratiboa motelduz joan da, EHNE-Bizkaiak salatzen duenez, eta iazko otsailera arte ez zituen jaso Erraldek hiltegi berriaren jarduera eta obra baimenak.

Gorago aipatu dugun El País-eko artikuluaren egileak Jaurlaritzari egindako desafiotzat jo zuen Erralde irekitzea. Ez dakit desafio den hitzik egokiena, baina esan daiteke behintzat Jaurlaritzak sustatu nahi zuen ereduarekiko ezinegonak –besteak beste– bultzatu zituela Erraldekoak hiltegi zaharra berreskuratzera. Ia lau urte hauetan, milaka abeltzain eta kontsumitzaileri eskaini diete zerbitzua. Mikel Ansotegi, Erraldeko presidente eta Aulestiko alkatearen hitzetan, bertan hiltzen den ganaduaren %90 Bizkaikoa da, eta %95 Bizkaian kontsumitzen da. Hiltegiak 60 kilometroko erradioan dagoen lurraldea du lan-eremu, eta gutxi gorabehera 3.000 baserritar eta 300 harategi baliatzen dira haien lanaz.

Zerbitzu mota hori, hurbila, bitartekaritzarik gabekoa, neoliberalismoak proposatzen duenaren aurkakoa da. Gurokelaren ereduaren aurkakoa, garbiago esatea nahi baduzue. Baina oztoporik ez zaio falta izan Erralderi bere ibilbidean. 2008ko abenduan, Europar Batzordearen inspekzio baten ostean, hiltegiak bost egunez itxi behar izan zuten, osasun-segurtasunarekin zerikusia zuten egokitzapen batzuk egiteko. Horren ostean, berriro ireki ahal izan zuten, Jaurlaritzako Osasun Sailaren baimen eta guzti. Orain, sail horrek berak behartu du Erralde ixtera, osasun publikorako arriskutsua dela argudiatuta.

EHNE-Bizkaiak zabaldutako prentsa ohar batean irakur dezakegunez, Erraldek ez du behin ere izan hutsik osasunaren aldetik. Aitzitik, “orain arte ezagutzen ditugun osasun eta elikadura eskandalu guztiek  –behi eroak, oilaskoen dioxinak…– harreman zuzena daukate ekoizpen eredu intentsibo eta industrialarekin, legalitatea eta osasun arauak ustez betetzen dituzten parametroetan eman izan diren arren, eta sekulako oihartzun mediatikoa eduki dute, industria agroalimentarioaren interesei men eginez”.

Dena den, Erraldek aldaketa batzuk egingo ditu bere instalazioetan, eta badirudi ez dela arazorik egongo aste batzuk barru berriro ireki ahal izateko. Gaitz erdi. Aste batzuetako itxierak kalteak eragingo dizkie inguruko abeltzainei, zer esanik ez, baina Berrizko hiltegi berria zabaldu arte itxaron beharra askoz okerragoa izango litzateke. Bitartean, Jaurlaritzak arreta jar lezake osasun publikoari benetan mehatxu egiten dioten guneetan. Bizkaian bertan erruz aurkituko ditu.

Hilaren 10etik 12ra Elikadura-Alergiei buruzko Nazioarteko Sinposiuma egin da Bartzelonan. Besteak beste, EuroPrevall egitasmoaren txostena aurkeztu dute bertan. 25 herrialdetan egindako ikerketaren emaitzak jasotzen ditu txostenak; hemeretzi Europakoak. 100.000 lagunen kasua aztertu dute ikerlan eskergaren egileek, eta ondorio nagusia da, nire aburuz behintzat, elikagaien ondoriozko alergiak azken hamar urteetan bikoiztu egin direla.

Dokumentu honetan (PDF, gaztelaniaz) txostenaren laburpena aurkituko duzue. Gauza asko esaten da hor. Montserrat Fernandez Rivas doktoreak, EuroPrevall-eko ikertzaile nagusietako batek, honela azaldu ditu lanaren helburuak: “Elikagaiek eragindako alergien benetako egoera ezagutu nahi genuen, haren prebalentzia neurtu, diagnosirako metodo berriak garatu eta, batez ere, patologia horren kostu sozioekonomikoa, hala nola Europako biztanleen bizi-kalitatean daukan eragina zehaztea”.

Hamar urtetan bikoiztu egin dira alergiak, eta igoera horren zergatiaz ez duzu hitzik aurkituko dokumentu osoan. Nola liteke? Prebentziorako armak garatzea ez litzateke lehentasunezkoa izan behar (diagnosia zein tratamendua hobetzearen garrantzia ukatu gabe)? Horrelako zifra kezkagarriek ez lukete zientzialarien jakin-mina piztu behar?

Interneteko bilatzaileetan erantzun bila hasita, ahalegin handirik gabe iritsi naiz www.europrevall.org webgunera. Letra handian, hasierakoan, azaltzen dute EuroPrevall diziplina anitzeko egitasmoa dela, Europar Batasunean abiatua baina beste herrialde batzuk ere partaide dituena. 67 kidek osatzen dute: osasungintzako erakundeak, izena aipatzen ez den dozena erdi enpresa, alergiaren gaineko ikerkuntzan buru diren elkarteak (webguneak dio hori, ez nik)… Letra txikiagoan, ikus daiteke Institute of Food Research (Janariaren Ikerketa Institutua) delakoak mantentzen duela webgunea. Beste klik bat.

Institute of Food Research Britainia Handiko erakunde bat da. Munduko liderretakoa da elikadura-osasunaren ikerketan eta elikadurarekin zerikusia duten gaixotasunen prebentzioan, betiere beren hitzetan. BBSRC delakotik finantzazioa jasotzen duen zortzi institutuetakoa bat dela ere kontatzen diote jakin nahi duen orori. BBSRC, berriz, Biotechnology and Biological Sciences Research Council-en siglak dira, alegia, Bioteknologiaren eta Biologia-Zientzien Ikerketa Kontseilua, Londresko Gobernuak sortutako erakundea.  BBSRCren erabaki organo gorenak hamazazpi kide ditu; horietatik zazpik, gutxienez, ardura-karguak edota akzioak dauzkate zenbait enpresa garrantzitsutan. Batzuk elikaduraren arlokoak (genetikoki eraldatutako organismoak merkaturatzen dituztenak barne), beste batzuk farmazeutikak. Datu horiek BBSRCren webgunean bertan daude.

Hasieran aipatu dugun nazioarteko sinposiumera itzuliko gara orain. SEAICek antolatu du, alegia, Alergologia eta Immunologia Klinikoko Espainiar Elkarteak, zeinaren presidente eta presidenteordea, bide batez esateko, euskal herritar bi diren: Jose Maria Olaguibel mediku alergologo nafarra eta Ignacio Antepara, Basurtuko ospitaleko Alergologia Saileko burua. Dagoeneko ezagun dugun Montserrat Fernandez Rivas ere izan zen, orain urte batzuk, SEAICeko presidentea. Irabazi asmorik gabeko elkarte profesional eta zientifiko modura aurkezten dute beren burua, eta euren webgunean ikus daitekeenez, lotura estua daukate SEAICeko Fundazioa izeneko elkartearekin, irabazi asmorik gabe hori ere beraien aurkezpen-txartelari jaramon egin behar badiogu. Fundazio horrek patronatu bat du, zeinaren barruan dauden “Fundazioa diruz laguntzeko helburua duten patroi batzuk”, irakur bedi enpresa batzuk, hamazortzi guztira, den-denak industria farmazeutikoaren arlokoak. Laguntza ez da finantzaziora mugatzen: Fundazioa azpiegiturez eta giza-baliabide zein baliabide materialez hornitzeko konpromisoa daukate enpresa horiek.

Ondo. Normala. Elikagaien eta sendagaien industriek ez badute interesik agertzen jaten dugunak eragindako alergiez, nork agertuko du? Kontua da ea zergatik ez dioten funtsezko galderari erantzuten: zerk eragin du alergien prebalentzia orain dela hamarkada bat baino bi aldiz handiagoa izatea? Zer aldatu da elikagaietan? Ala gu aldatu gara? Zergatik hitz egiten du hainbeste EuroPrevallek alergiak diagnostikatu eta sendatzeaz, eta hain gutxi prebenitzeaz? Airean utziko ditut galdera horiek, eta erantzun argia jaso bitartean hiritar txintxoa zaingo naiz eta ametitu egingo dut EuroPrevallen txostenak iradokitzen duena: alergiak bikoiztu dira… bikoiztu direlako.

Noan mamira. Aipatu berri dudan artikuluan diodanez, Escépticos-ek konbinatu egiten ditu oso publiko zabal batek ondo irentsiko dituen kapituluak eta zientziaren ikuspuntutik hain argi ez daudenak. Transgenikoei eta genetikoki eraldatutako organismoei (GEO) buruzko kapituluan, hasierako aurkezpentxoa amaitzeko aukeratu duten esaldiak argi erakusten du beraien asmoa: “Batzuek dioten bezain txarrak dira?”. Hona bideoaren lotura (gaztelaniaz baizik ez dago): http://www.eitb.tv/es/#/video/1198821594001

Saioaren helburua jendartean zabalduen dauden gezurkeria ez-zientifikoak desmuntatzea da, egileek eurek diotenez. Hau da, haien ustez, transgeniko eta GEOak kaltegarriak izan daitezkeeneko ustea gezurkeria ez-zientifikoa da, nahiz eta kapituluaren amaieran, badaezpada, zalantzaren aterkiarekin beren burua babesten saiatzen diren (benetako eszeptiko batek egin behar lukeena, bidenabar). Tira ba, gezurkeria ez-zientifikoaren adibide batzuk erakutsi nahi dizkizuet, transgeniko eta GEOen balizko arriskuez ohartarazi arte errespetagarritzat hartuak izan ziren zenbait zientzialariren ahotik.

Marie-Monique Robin, Le monde selon Monsanto-ren egilea. (Arg.: Dani Blanco).

Le monde selon Monsanto (Mundua Monsantoren arabera) dokumentalaren zati bat dago ondoko bideoetan. Gaztelaniazko bertsioa duzue hemen, eta frantsesezkoa hemen. Gutxi gorabehera dokumentalaren 46. minutuan hasten da ipini dudana. Le monde selon Monsanto oso-osorik ikusteko gomendatzen dizuet biziro –hala nola izen bereko liburua irakurtzeko–, baina oraingoz nahikoa izango da 56:25eraino doan zatian arreta jartzea. Hor hitz egiten da, hain zuzen, Mertxe de Renobalesek Escépticos-en bideoaren 35. minututik aurrera aipatzen duen ikerketa “isolatu” horretaz. Bide batez esan dezadan saioaren egileek nik bezain eskura izan dituztela bideo hauek.

Niretzat, betidanik, eszeptiko izateak bertsio ofiziala ezbaian jartzea esan nahi izan du. Eta transgenikoen gaian, zientziaren bertsio ofiziala –posible balitz “zientzia” izate bakar monolitikotzat hartzea– Escépticos-ek defendatzen duena da, ez alderantziz.

Beste lotura batzuk:

• El mundo según Monsanto osorik
• Le monde selon Monsanto osorik
• Gilles-Eric Séralini ikertzaileari buruzko erreportajea ARGIAko Net Hurbil atalean

Yoani Sanchez izena idazten baduzu Google-n, Kubako erregimenaren aurka borroka txalogarria egiten ari den heroi baten biografia idazteko adina material agertuko zaizu, lehenbiziko orrialdetik irten gabe. Internet da Sanchezek darabilen arma, Castrotarren uhartean gertatzen ari dena mundu osoari jakinarazteko. Honezkero jakingo ez bagenu bezala! Baina tira, eskertzen dugu blogari-aktibistaren ahalegina.

Aldiz, konspirazioaren teorikoen gezurrak irentsi eta bilaketa beste parametro batzuekin egiten baduzu, oso bestelako Yoani Sanchez bat erakutsiko dizu ordenagailuko pantailak, erabat irudi faltsua. Haren jardunak AEBetako Gobernuaren babesa eta are bultzada dituela esango dizute zenbait medio maltzurrek. Azken lau urteetan gutxienez milioi erdi dolarrek Washingtondik Sanchezen patrikarako bidaia egin dutela sinistarazi nahi izango dizute. Apur bat ausartagoak diren webguneetan iradokiko dizute Sanchezek nazioartean erdietsi duen sona estatubatuar agintarien eta hedabide handien ekimenari zor zaiola, eta ez beraren merituei.

Intoxikazioaren gailurra tercerainformacion.es webgunean aurkitu dugu. Ez dute lotsarik izan AEBetako Estatu Departamenduak ustez idatzitako esaldi hau argitaratzeko: “AEBetako Gobernu egitarauen ahalegin bateratuek lagundu egin dute gizarte zibileko aktibisten nazioarteko soslaia areagotzen, blogari eta kazetariena batez ere. Kubako gizarte zibilaren zati zabal batekin elkarlanean aritzen saiatzen ari gara. Ehunka kazetari entrenatu ditugu, eta haien lana nazioarteko berri-agentzia garrantzitsuenetan agertu izan da”.

Yoani Sanchez ere hizpide dute tercerainformacion.es-ekoek, zer esanik ez. AEBetako Gobernuari leporatzen diote kubatar talde disidenteak antolatzeko hogei milioi dolar xahutu izana; talde horietan berebiziko garrantzia izango lukete blogariek, aipatutako webguneari jaramon egitera betiere. Sanchezek, zehazki, 200.000 dolar izango zituen jasoak 2009ra bitartean. Horrez gain, beste 500.000 eman omen dizkiote, salaketa horien arabera, fundazio eta hedabide-partzuergoen sarien bitartez.

Gutxi gorabehera horren tankerako propaganda zikina banatu zuten joan den ostiralean, Bilboko BBK Aretoaren aurrean, Euskadi-Cuba elkarteko kideek. Barruan, Yoani Sanchezen omenezko ekitaldia egin behar zuten, Sanchez gabe noski. Horretarako aukeratutako markoa ezin egokiagoa zen: Zentsura at! jaialdia. Baina hara non Euskadi-Cubak sortutako Cubainformacion telebistako kide bat ekitaldiaren irudiak jasotzera sartu zenean, bere lana eragozten saiatu ziren han zebiltzan segurtasun guardiak. Irudiren bat edo beste lortu eta gero alde egin zuenean, mehatxatu ere egin zuten. Zentsuraren aurkakoek zentsura egiten, hara! Baina hori Cubainformacion-eko kideek diote, jakina, auskalo sinetsi behar diegun. Ondoko bideo-muntaiak (gaztelania hutsez dago) erakusten ei du ustez gertatutakoa.

Click here to view the embedded video.

Ekitaldiari berari dagokionez, Yoani Sanchezek grabatutako bideoa ikusi ahal zuten, lehenik, bertara joandako hogei lagunek. Ondoren, bideokonferentzia zegoen iragarrita, baina ezin izan zuten egin, arazo teknikoak zirela eta. Horren ordez, telefono-dei xume batekin konformatu behar izan zuten. Gauza jakina da “arazo teknikoak” eufemismo hutsa dela; Kubako Gobernuak barrukoen ahotsa isilarazteko nahia da zailtasun teknikoen benetako arrazoia. Eta ez, Cubainformacion, tercerainformacion.es eta halakoek dioten bezala, AEBek ezarritako blokeoa. Prokubatarren esanetan, Kubak ezin du konexiorik egin uhartea inguratzen duten zuntz optikozko kableekin, enpresa estatubatuarrenak baitira. Horrek Habanako Gobernua behartzen du satelite bidezko lotura geldo eta garestia kontratatzera, eta Interneten erabilera mugatzera. Hori gutxi balitz –eskerrak dena gezurra den!– Kubako webgune batzuk AEBetako Ekonomia Departamentuaren aginduz itxi dituzte, eta beste batzuk zentsuratu, besteak beste Youtuben laguntzarekin.

Ai, konspirazioaren zaleek esaten diguten guztia sinetsiko bagenu…

Plastikoari buruzko erreportajea kaleratu berri dugu ARGIAn. Aipatu dugu, nola ez, erabilpen bakarreko plastikozko poltsen auzia, nahi bezain sakon jorratu ez badugu ere. Ustez nahikoa kontsentsu biltzen duen gaia da, maila teorikoan behintzat. Esan nahi dut, itxuraz ia mundu guztia dagoela ados, plastikozko poltsa horientzat alternatiba bilatu behar dela; desadostasuna metodoetan dago, eta erritmoetan. Batzuek oraintxe bertan debekatuko lituzkete guztiz. Besteek astiroago joan behar dela uste dute. Baina denak bat datoz: plastikozko poltsak desagertuko beharko dira noizbait, eta horien ordez poltsa berrerabilgarriak eraman beharko ditugu erosketetara.

Hara non ordea, erreportajea amaitzen ari nintzela –hemendik aurrera hobe izango da lehenengo pertsonaren singularra erabiltzea–, gai honi buruzko eztabaidari elementu interesgarriak gehitzen dizkion dokumentua aurkitu nuen. Interesgarriak bakarrik ez; esango nuke jende gehienarentzat ezezagunak ere badirela. Berandu zen, nekatuta nengoen, epea agortzear zen… Ez nuen aipatu, eta aipatu beharrekoa zela uste dut. Atera dezadan, beraz, harra barrutik.

Dokumentua Euskal Kimikarien Elkargo Ofizialak 2009an zabaldutako prentsa ohar bat da (gaztelania hutsean dago jatorrizkoa). Plastikoaren industriaren nahiei men eginez idatzitakoa da akaso –oso litekeena denez norbaitek hori leporatzea, aldez aurretik defendatuko dut neure burua-, baina bertan esaten direnek arreta apur bat merezi luketela uste dut, haatik.

Kimikarien idazkiak, batez ere, poltsa berrerabilgarrien kritika egiten du: “Kezkagarria da erakunde publiko eta pribatuek  poltsa berrerabilgarriak sustatzea, eta ez jakinaraztea poltsa horiek (…) ez liratekeela elikagaiekin kontaktuan egon behar, osasunarentzat kaltegarriak suertatu litezke eta”.

Poltsa erabilgarria ez da alternatiba onena, Euskal Kimikarien Elkargo Ofizialaren ustez.

Euskal Kimikarien Elkargoak kritikatzen ditu, halaber, zenbait erakunde publikok egindako kanpainak, zeinetan poliesterrezko poltsak oparitu baitzituzten, argudiotzat erabilita, besteak beste, ekimen horri esker CO2 emisioak gutxitzen direla. “Poliesterrezko poltsa batek dituen materialak egitean”, dio prentsa oharrak, “disolbatzaile organiko kopuru handiak igortzen dira atmosferara; horrek ozono troposferikoa sortzen laguntzen du, eta Europan ekoitzitako ehunka plastikozko poltsa arrunt fabrikatzeak baino kalte handiagoa egiten dio ingurumenari”.

Kontinentea aipametzearen garrantzia berehala ikusiko da. Poliesterrezko poltsa gehienak, hala nola beste poltsa berrerabilgarri batzuk, Asian egiten dira, eta horrek baditu ondorioak kimikarien esanetan: fabrikazio-baldintzak ingurumenerako kaltegarriagoak dira Europakoak baino (aztertu beharko litzateke Europakoak noraino diren “garbiak”, hala ere; hori neuk diot, ez kimikariek); langileentzat baldintza injustuetan egin ohi da; eta inpaktu erantsi handia sortzen da produktua Asiatik hona garraiatu beharragatik. CO2 emisioak gutxitu beharrean, handitu egiten direla, azken batean.

Gai honi dagokionez administrazio publikoek beste era batera jokatu beharko luketela esanez amaitzen da prentsa oharra. Ardatz bi proposatzen dituzte egileek horretarako: hiritarrak kontzientziatu poltsak modu egokian erabiltzeko eta birziklatzeko –plastikozko poltsen arazo handienetakoa da behin etxean edukita zabor poltsa modura erabiltzen direla sarritan, eta beraz ez dagokien edukiontzira botatzen ditugula-, eta material biodegradagarriak sustatzea; ohiko poltsen abantaila berak dauzkate higienearen aldetik, eta iraupen luzeegiaren desabantaila ez.