Ia seguru, RASFF hizkiek ez dute esanahi berezirik zuretzat, niretzat orain dela bost minutura arte ez zuten bezala. Europar Batasunaren (EB) Elikagai eta Pentzuen Alerta Azkar Sistemaren ingelesezko siglak dira. Bada, 2011n RASFFek merkurioz kutsatutako arrainen 76 kasuren berri eman du. Arrain eta bestelako itsaskien kutsaduraren kausa nagusia da merkurioa, izan ere.

76 kasu diogunean, EBk ezarritako mugak gainditzen diren kasuez ari gara. Zenbait elkarte ekologistak diotenez, hortik behera ere kutsadura dago; haien ustez, Europak malguegi jokatu du gehienezko kopuru onargarriak zehaztean. Espainiako Ecologistas en Acciónen esanetan, europar araudiak ez ditu kontuan hartzen ez batez besteko kontsumoa, ez eta kontsumitzaileen gorputz-ezaugarriak ere. Hala, EBren irizpideak ez dira, inondik inora, FAO/OMEren Batzorde Mistoak ezarritakoak bezain zorrotzak. Datu zehatzak nahi badituzu Ecologistas en Acciónek helarazi digun idatzi honetan aurkituko dituzu.

Merkurioaren kalteez idaztea legokidake orain, baina eginda daukat lan hori duela ez hainbeste. Elikagaien kutsadurari buruzko erreportaje honetan, koadro oso bat eskaini nion gaiari (joan erreportajearen amaieraraino). Ordutik hona arrain askotxo jan dudanez, eta horren ondorioz zehaztu gabeko metilmerkurio kopuru bat metatu dudanez nire organismoan, ziur naiz nire garuna ez dela gai izango orduko hura baino testu hobea ekoizteko. Honenbestez, jatorrizko bertsioa gomendatzen dizut, besterik ez baita izanen. Kontuz arantzekin.

Erralderen itxieraren aurkako kontzentrazioa, urtarrilaren 12an (Argazkia: Erralde).

Bihar aste bat beteko da Durangoko Erralde hiltegia itxi zutela, Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren aginduz. Astebete darama Bizkaiak hiltegi barik, Karrantzakoa –udalean aritzeko baimena baino ez daukana–  kontuan hartzen ez badugu. Itxura guztien arabera, eta zorionez, egoera hori ez da asko luzatuko. Erralde afera, nolanahi, ekonomiaren lehen sektorea, ekonomia bera azken batean, ulertzeko modu antagonikoen arteko borroka agerian uzten duten hamaika adibideetakoa da.

2005ean itxi zuten Durangoko hiltegia. Bizpahiru hamarkada zeraman lanean, eta 48 udalerriko mankomunitate batek kudeatzen zuen. EHNE-Bizkaia sindikatuko Unzalu Salterainek dioenez, “Jaurlaritzak itxiarazi zuen hiltegi hura; EAJren apustua ez zen hiltegi hark ematen zuen zerbitzu publikoa, beste zerbait baizik”.

Zorrotzako hiltegia 2010ean itxi zuten, zorrak itota (Argazkia: efeagro.com).

“Beste zerbait” horren epizentroa Bilbon zegoen, Zorrotza auzoko hiltegian. Jaurlaritzak 2004an eman zion Gurokela enpresari –zeinaren laurden bat, hain zuzen, Jaurlaritzarena berarena zen– hiltegi hura kudeatzeko ardura. Okelaren negozioa han zentralizatzea zen helburua. 2007ko El País-eko artikulu honetan irakur daitekeenez, Lakuak era horretan burutu zuen 1997tik egosten ari zen estrategia: Kataluniakoaren antzeko eredu bat, intentsiboagoa, ezartzea EAEko abeltzaintzan.

Gurokelaren proiektuak hasieratik izan zuen kontra EHNE sindikatua, eta abeltzainak oro har. Hein batean diru publikoari esker iraun zuen nola edo hala, baina azkenean zorrak itota itxi behar izan zuen 2010eko apirilean. Lehenago, 2007ko otsailean, Durangoko Hiltegiko Mankomunitate zaharreko 48 udaletatik hamabostek erabaki zuten indarrak batu eta hiltegia atzera irekitzea, Erralde izenarekin (berriki, beste hamasei udalek agertu dute proiektuan parte hartzeko interesa). Jakin bazekiten instalazioak zaharkitzen hasiak zirela, eta horregatik proiektu bikoitz modura jaio zen Erralde: hiltegi zaharra berreskuratu ez ezik, beste bat, modernoagoa, eraikitzeko plana egin zuten. Berrizen egongo da, Durango ondoan, eta udaberri honetan hasiko dira lanak. Lehenago behar zuten, baina prozedura administratiboa motelduz joan da, EHNE-Bizkaiak salatzen duenez, eta iazko otsailera arte ez zituen jaso Erraldek hiltegi berriaren jarduera eta obra baimenak.

Gorago aipatu dugun El País-eko artikuluaren egileak Jaurlaritzari egindako desafiotzat jo zuen Erralde irekitzea. Ez dakit desafio den hitzik egokiena, baina esan daiteke behintzat Jaurlaritzak sustatu nahi zuen ereduarekiko ezinegonak –besteak beste– bultzatu zituela Erraldekoak hiltegi zaharra berreskuratzera. Ia lau urte hauetan, milaka abeltzain eta kontsumitzaileri eskaini diete zerbitzua. Mikel Ansotegi, Erraldeko presidente eta Aulestiko alkatearen hitzetan, bertan hiltzen den ganaduaren %90 Bizkaikoa da, eta %95 Bizkaian kontsumitzen da. Hiltegiak 60 kilometroko erradioan dagoen lurraldea du lan-eremu, eta gutxi gorabehera 3.000 baserritar eta 300 harategi baliatzen dira haien lanaz.

Zerbitzu mota hori, hurbila, bitartekaritzarik gabekoa, neoliberalismoak proposatzen duenaren aurkakoa da. Gurokelaren ereduaren aurkakoa, garbiago esatea nahi baduzue. Baina oztoporik ez zaio falta izan Erralderi bere ibilbidean. 2008ko abenduan, Europar Batzordearen inspekzio baten ostean, hiltegiak bost egunez itxi behar izan zuten, osasun-segurtasunarekin zerikusia zuten egokitzapen batzuk egiteko. Horren ostean, berriro ireki ahal izan zuten, Jaurlaritzako Osasun Sailaren baimen eta guzti. Orain, sail horrek berak behartu du Erralde ixtera, osasun publikorako arriskutsua dela argudiatuta.

EHNE-Bizkaiak zabaldutako prentsa ohar batean irakur dezakegunez, Erraldek ez du behin ere izan hutsik osasunaren aldetik. Aitzitik, “orain arte ezagutzen ditugun osasun eta elikadura eskandalu guztiek  –behi eroak, oilaskoen dioxinak…– harreman zuzena daukate ekoizpen eredu intentsibo eta industrialarekin, legalitatea eta osasun arauak ustez betetzen dituzten parametroetan eman izan diren arren, eta sekulako oihartzun mediatikoa eduki dute, industria agroalimentarioaren interesei men eginez”.

Dena den, Erraldek aldaketa batzuk egingo ditu bere instalazioetan, eta badirudi ez dela arazorik egongo aste batzuk barru berriro ireki ahal izateko. Gaitz erdi. Aste batzuetako itxierak kalteak eragingo dizkie inguruko abeltzainei, zer esanik ez, baina Berrizko hiltegi berria zabaldu arte itxaron beharra askoz okerragoa izango litzateke. Bitartean, Jaurlaritzak arreta jar lezake osasun publikoari benetan mehatxu egiten dioten guneetan. Bizkaian bertan erruz aurkituko ditu.

Hilaren 10etik 12ra Elikadura-Alergiei buruzko Nazioarteko Sinposiuma egin da Bartzelonan. Besteak beste, EuroPrevall egitasmoaren txostena aurkeztu dute bertan. 25 herrialdetan egindako ikerketaren emaitzak jasotzen ditu txostenak; hemeretzi Europakoak. 100.000 lagunen kasua aztertu dute ikerlan eskergaren egileek, eta ondorio nagusia da, nire aburuz behintzat, elikagaien ondoriozko alergiak azken hamar urteetan bikoiztu egin direla.

Dokumentu honetan (PDF, gaztelaniaz) txostenaren laburpena aurkituko duzue. Gauza asko esaten da hor. Montserrat Fernandez Rivas doktoreak, EuroPrevall-eko ikertzaile nagusietako batek, honela azaldu ditu lanaren helburuak: “Elikagaiek eragindako alergien benetako egoera ezagutu nahi genuen, haren prebalentzia neurtu, diagnosirako metodo berriak garatu eta, batez ere, patologia horren kostu sozioekonomikoa, hala nola Europako biztanleen bizi-kalitatean daukan eragina zehaztea”.

Hamar urtetan bikoiztu egin dira alergiak, eta igoera horren zergatiaz ez duzu hitzik aurkituko dokumentu osoan. Nola liteke? Prebentziorako armak garatzea ez litzateke lehentasunezkoa izan behar (diagnosia zein tratamendua hobetzearen garrantzia ukatu gabe)? Horrelako zifra kezkagarriek ez lukete zientzialarien jakin-mina piztu behar?

Interneteko bilatzaileetan erantzun bila hasita, ahalegin handirik gabe iritsi naiz www.europrevall.org webgunera. Letra handian, hasierakoan, azaltzen dute EuroPrevall diziplina anitzeko egitasmoa dela, Europar Batasunean abiatua baina beste herrialde batzuk ere partaide dituena. 67 kidek osatzen dute: osasungintzako erakundeak, izena aipatzen ez den dozena erdi enpresa, alergiaren gaineko ikerkuntzan buru diren elkarteak (webguneak dio hori, ez nik)… Letra txikiagoan, ikus daiteke Institute of Food Research (Janariaren Ikerketa Institutua) delakoak mantentzen duela webgunea. Beste klik bat.

Institute of Food Research Britainia Handiko erakunde bat da. Munduko liderretakoa da elikadura-osasunaren ikerketan eta elikadurarekin zerikusia duten gaixotasunen prebentzioan, betiere beren hitzetan. BBSRC delakotik finantzazioa jasotzen duen zortzi institutuetakoa bat dela ere kontatzen diote jakin nahi duen orori. BBSRC, berriz, Biotechnology and Biological Sciences Research Council-en siglak dira, alegia, Bioteknologiaren eta Biologia-Zientzien Ikerketa Kontseilua, Londresko Gobernuak sortutako erakundea.  BBSRCren erabaki organo gorenak hamazazpi kide ditu; horietatik zazpik, gutxienez, ardura-karguak edota akzioak dauzkate zenbait enpresa garrantzitsutan. Batzuk elikaduraren arlokoak (genetikoki eraldatutako organismoak merkaturatzen dituztenak barne), beste batzuk farmazeutikak. Datu horiek BBSRCren webgunean bertan daude.

Hasieran aipatu dugun nazioarteko sinposiumera itzuliko gara orain. SEAICek antolatu du, alegia, Alergologia eta Immunologia Klinikoko Espainiar Elkarteak, zeinaren presidente eta presidenteordea, bide batez esateko, euskal herritar bi diren: Jose Maria Olaguibel mediku alergologo nafarra eta Ignacio Antepara, Basurtuko ospitaleko Alergologia Saileko burua. Dagoeneko ezagun dugun Montserrat Fernandez Rivas ere izan zen, orain urte batzuk, SEAICeko presidentea. Irabazi asmorik gabeko elkarte profesional eta zientifiko modura aurkezten dute beren burua, eta euren webgunean ikus daitekeenez, lotura estua daukate SEAICeko Fundazioa izeneko elkartearekin, irabazi asmorik gabe hori ere beraien aurkezpen-txartelari jaramon egin behar badiogu. Fundazio horrek patronatu bat du, zeinaren barruan dauden “Fundazioa diruz laguntzeko helburua duten patroi batzuk”, irakur bedi enpresa batzuk, hamazortzi guztira, den-denak industria farmazeutikoaren arlokoak. Laguntza ez da finantzaziora mugatzen: Fundazioa azpiegiturez eta giza-baliabide zein baliabide materialez hornitzeko konpromisoa daukate enpresa horiek.

Ondo. Normala. Elikagaien eta sendagaien industriek ez badute interesik agertzen jaten dugunak eragindako alergiez, nork agertuko du? Kontua da ea zergatik ez dioten funtsezko galderari erantzuten: zerk eragin du alergien prebalentzia orain dela hamarkada bat baino bi aldiz handiagoa izatea? Zer aldatu da elikagaietan? Ala gu aldatu gara? Zergatik hitz egiten du hainbeste EuroPrevallek alergiak diagnostikatu eta sendatzeaz, eta hain gutxi prebenitzeaz? Airean utziko ditut galdera horiek, eta erantzun argia jaso bitartean hiritar txintxoa zaingo naiz eta ametitu egingo dut EuroPrevallen txostenak iradokitzen duena: alergiak bikoiztu dira… bikoiztu direlako.

Noan mamira. Aipatu berri dudan artikuluan diodanez, Escépticos-ek konbinatu egiten ditu oso publiko zabal batek ondo irentsiko dituen kapituluak eta zientziaren ikuspuntutik hain argi ez daudenak. Transgenikoei eta genetikoki eraldatutako organismoei (GEO) buruzko kapituluan, hasierako aurkezpentxoa amaitzeko aukeratu duten esaldiak argi erakusten du beraien asmoa: “Batzuek dioten bezain txarrak dira?”. Hona bideoaren lotura (gaztelaniaz baizik ez dago): http://www.eitb.tv/es/#/video/1198821594001

Saioaren helburua jendartean zabalduen dauden gezurkeria ez-zientifikoak desmuntatzea da, egileek eurek diotenez. Hau da, haien ustez, transgeniko eta GEOak kaltegarriak izan daitezkeeneko ustea gezurkeria ez-zientifikoa da, nahiz eta kapituluaren amaieran, badaezpada, zalantzaren aterkiarekin beren burua babesten saiatzen diren (benetako eszeptiko batek egin behar lukeena, bidenabar). Tira ba, gezurkeria ez-zientifikoaren adibide batzuk erakutsi nahi dizkizuet, transgeniko eta GEOen balizko arriskuez ohartarazi arte errespetagarritzat hartuak izan ziren zenbait zientzialariren ahotik.

Marie-Monique Robin, Le monde selon Monsanto-ren egilea. (Arg.: Dani Blanco).

Le monde selon Monsanto (Mundua Monsantoren arabera) dokumentalaren zati bat dago ondoko bideoetan. Gaztelaniazko bertsioa duzue hemen, eta frantsesezkoa hemen. Gutxi gorabehera dokumentalaren 46. minutuan hasten da ipini dudana. Le monde selon Monsanto oso-osorik ikusteko gomendatzen dizuet biziro –hala nola izen bereko liburua irakurtzeko–, baina oraingoz nahikoa izango da 56:25eraino doan zatian arreta jartzea. Hor hitz egiten da, hain zuzen, Mertxe de Renobalesek Escépticos-en bideoaren 35. minututik aurrera aipatzen duen ikerketa “isolatu” horretaz. Bide batez esan dezadan saioaren egileek nik bezain eskura izan dituztela bideo hauek.

Niretzat, betidanik, eszeptiko izateak bertsio ofiziala ezbaian jartzea esan nahi izan du. Eta transgenikoen gaian, zientziaren bertsio ofiziala –posible balitz “zientzia” izate bakar monolitikotzat hartzea– Escépticos-ek defendatzen duena da, ez alderantziz.

Beste lotura batzuk:

• El mundo según Monsanto osorik
• Le monde selon Monsanto osorik
• Gilles-Eric Séralini ikertzaileari buruzko erreportajea ARGIAko Net Hurbil atalean

Yoani Sanchez izena idazten baduzu Google-n, Kubako erregimenaren aurka borroka txalogarria egiten ari den heroi baten biografia idazteko adina material agertuko zaizu, lehenbiziko orrialdetik irten gabe. Internet da Sanchezek darabilen arma, Castrotarren uhartean gertatzen ari dena mundu osoari jakinarazteko. Honezkero jakingo ez bagenu bezala! Baina tira, eskertzen dugu blogari-aktibistaren ahalegina.

Aldiz, konspirazioaren teorikoen gezurrak irentsi eta bilaketa beste parametro batzuekin egiten baduzu, oso bestelako Yoani Sanchez bat erakutsiko dizu ordenagailuko pantailak, erabat irudi faltsua. Haren jardunak AEBetako Gobernuaren babesa eta are bultzada dituela esango dizute zenbait medio maltzurrek. Azken lau urteetan gutxienez milioi erdi dolarrek Washingtondik Sanchezen patrikarako bidaia egin dutela sinistarazi nahi izango dizute. Apur bat ausartagoak diren webguneetan iradokiko dizute Sanchezek nazioartean erdietsi duen sona estatubatuar agintarien eta hedabide handien ekimenari zor zaiola, eta ez beraren merituei.

Intoxikazioaren gailurra tercerainformacion.es webgunean aurkitu dugu. Ez dute lotsarik izan AEBetako Estatu Departamenduak ustez idatzitako esaldi hau argitaratzeko: “AEBetako Gobernu egitarauen ahalegin bateratuek lagundu egin dute gizarte zibileko aktibisten nazioarteko soslaia areagotzen, blogari eta kazetariena batez ere. Kubako gizarte zibilaren zati zabal batekin elkarlanean aritzen saiatzen ari gara. Ehunka kazetari entrenatu ditugu, eta haien lana nazioarteko berri-agentzia garrantzitsuenetan agertu izan da”.

Yoani Sanchez ere hizpide dute tercerainformacion.es-ekoek, zer esanik ez. AEBetako Gobernuari leporatzen diote kubatar talde disidenteak antolatzeko hogei milioi dolar xahutu izana; talde horietan berebiziko garrantzia izango lukete blogariek, aipatutako webguneari jaramon egitera betiere. Sanchezek, zehazki, 200.000 dolar izango zituen jasoak 2009ra bitartean. Horrez gain, beste 500.000 eman omen dizkiote, salaketa horien arabera, fundazio eta hedabide-partzuergoen sarien bitartez.

Gutxi gorabehera horren tankerako propaganda zikina banatu zuten joan den ostiralean, Bilboko BBK Aretoaren aurrean, Euskadi-Cuba elkarteko kideek. Barruan, Yoani Sanchezen omenezko ekitaldia egin behar zuten, Sanchez gabe noski. Horretarako aukeratutako markoa ezin egokiagoa zen: Zentsura at! jaialdia. Baina hara non Euskadi-Cubak sortutako Cubainformacion telebistako kide bat ekitaldiaren irudiak jasotzera sartu zenean, bere lana eragozten saiatu ziren han zebiltzan segurtasun guardiak. Irudiren bat edo beste lortu eta gero alde egin zuenean, mehatxatu ere egin zuten. Zentsuraren aurkakoek zentsura egiten, hara! Baina hori Cubainformacion-eko kideek diote, jakina, auskalo sinetsi behar diegun. Ondoko bideo-muntaiak (gaztelania hutsez dago) erakusten ei du ustez gertatutakoa.

Click here to view the embedded video.

Ekitaldiari berari dagokionez, Yoani Sanchezek grabatutako bideoa ikusi ahal zuten, lehenik, bertara joandako hogei lagunek. Ondoren, bideokonferentzia zegoen iragarrita, baina ezin izan zuten egin, arazo teknikoak zirela eta. Horren ordez, telefono-dei xume batekin konformatu behar izan zuten. Gauza jakina da “arazo teknikoak” eufemismo hutsa dela; Kubako Gobernuak barrukoen ahotsa isilarazteko nahia da zailtasun teknikoen benetako arrazoia. Eta ez, Cubainformacion, tercerainformacion.es eta halakoek dioten bezala, AEBek ezarritako blokeoa. Prokubatarren esanetan, Kubak ezin du konexiorik egin uhartea inguratzen duten zuntz optikozko kableekin, enpresa estatubatuarrenak baitira. Horrek Habanako Gobernua behartzen du satelite bidezko lotura geldo eta garestia kontratatzera, eta Interneten erabilera mugatzera. Hori gutxi balitz –eskerrak dena gezurra den!– Kubako webgune batzuk AEBetako Ekonomia Departamentuaren aginduz itxi dituzte, eta beste batzuk zentsuratu, besteak beste Youtuben laguntzarekin.

Ai, konspirazioaren zaleek esaten diguten guztia sinetsiko bagenu…

Plastikoari buruzko erreportajea kaleratu berri dugu ARGIAn. Aipatu dugu, nola ez, erabilpen bakarreko plastikozko poltsen auzia, nahi bezain sakon jorratu ez badugu ere. Ustez nahikoa kontsentsu biltzen duen gaia da, maila teorikoan behintzat. Esan nahi dut, itxuraz ia mundu guztia dagoela ados, plastikozko poltsa horientzat alternatiba bilatu behar dela; desadostasuna metodoetan dago, eta erritmoetan. Batzuek oraintxe bertan debekatuko lituzkete guztiz. Besteek astiroago joan behar dela uste dute. Baina denak bat datoz: plastikozko poltsak desagertuko beharko dira noizbait, eta horien ordez poltsa berrerabilgarriak eraman beharko ditugu erosketetara.

Hara non ordea, erreportajea amaitzen ari nintzela –hemendik aurrera hobe izango da lehenengo pertsonaren singularra erabiltzea–, gai honi buruzko eztabaidari elementu interesgarriak gehitzen dizkion dokumentua aurkitu nuen. Interesgarriak bakarrik ez; esango nuke jende gehienarentzat ezezagunak ere badirela. Berandu zen, nekatuta nengoen, epea agortzear zen… Ez nuen aipatu, eta aipatu beharrekoa zela uste dut. Atera dezadan, beraz, harra barrutik.

Dokumentua Euskal Kimikarien Elkargo Ofizialak 2009an zabaldutako prentsa ohar bat da (gaztelania hutsean dago jatorrizkoa). Plastikoaren industriaren nahiei men eginez idatzitakoa da akaso –oso litekeena denez norbaitek hori leporatzea, aldez aurretik defendatuko dut neure burua-, baina bertan esaten direnek arreta apur bat merezi luketela uste dut, haatik.

Kimikarien idazkiak, batez ere, poltsa berrerabilgarrien kritika egiten du: “Kezkagarria da erakunde publiko eta pribatuek  poltsa berrerabilgarriak sustatzea, eta ez jakinaraztea poltsa horiek (…) ez liratekeela elikagaiekin kontaktuan egon behar, osasunarentzat kaltegarriak suertatu litezke eta”.

Poltsa erabilgarria ez da alternatiba onena, Euskal Kimikarien Elkargo Ofizialaren ustez.

Euskal Kimikarien Elkargoak kritikatzen ditu, halaber, zenbait erakunde publikok egindako kanpainak, zeinetan poliesterrezko poltsak oparitu baitzituzten, argudiotzat erabilita, besteak beste, ekimen horri esker CO2 emisioak gutxitzen direla. “Poliesterrezko poltsa batek dituen materialak egitean”, dio prentsa oharrak, “disolbatzaile organiko kopuru handiak igortzen dira atmosferara; horrek ozono troposferikoa sortzen laguntzen du, eta Europan ekoitzitako ehunka plastikozko poltsa arrunt fabrikatzeak baino kalte handiagoa egiten dio ingurumenari”.

Kontinentea aipametzearen garrantzia berehala ikusiko da. Poliesterrezko poltsa gehienak, hala nola beste poltsa berrerabilgarri batzuk, Asian egiten dira, eta horrek baditu ondorioak kimikarien esanetan: fabrikazio-baldintzak ingurumenerako kaltegarriagoak dira Europakoak baino (aztertu beharko litzateke Europakoak noraino diren “garbiak”, hala ere; hori neuk diot, ez kimikariek); langileentzat baldintza injustuetan egin ohi da; eta inpaktu erantsi handia sortzen da produktua Asiatik hona garraiatu beharragatik. CO2 emisioak gutxitu beharrean, handitu egiten direla, azken batean.

Gai honi dagokionez administrazio publikoek beste era batera jokatu beharko luketela esanez amaitzen da prentsa oharra. Ardatz bi proposatzen dituzte egileek horretarako: hiritarrak kontzientziatu poltsak modu egokian erabiltzeko eta birziklatzeko –plastikozko poltsen arazo handienetakoa da behin etxean edukita zabor poltsa modura erabiltzen direla sarritan, eta beraz ez dagokien edukiontzira botatzen ditugula-, eta material biodegradagarriak sustatzea; ohiko poltsen abantaila berak dauzkate higienearen aldetik, eta iraupen luzeegiaren desabantaila ez.

(Arg.: Unai Brea)

Barkatu egidazue, arren, izenburuko nahaste-borrastea. Ordenagailu aurrean orduak eta orduak ematera ohituago, zorabiatuta nauka azken boladan hartu dudan kaleko kazetaritza dosiak, eta dagoeneko ez dakit zer idazten dudan. Batez ere, barkatu hitz bakarrean lizunki batu izana erakunde publikoek hain bestelako jarrera agertu duten auzi bi. Bilboko kontuekin nahikoa lan badu Iñaki Azkunak, eta ez du seguruenik astirik edukiko Berango apal batean jazotzen direnei erreparatzeko. Hala balitz, ikusiko luke posible dela propietate pribatuaren eskubide sakrosantuari aurka egin gabe malgutasunez jokatzea, bere alderdiko alkate batek erakutsita gainera.

Gaztelaniazko esapide batek dio konparazioak gorrotagarriak direla. Hala da, behinik behin, konparatzen diren aldeetako batentzat. EHNE-Bizkaiak eta Berangoko alkateak, Anabel Landa jeltzaleak, orain hogei egun eskas izan zuten Kukullaga Goikoa baserriko biztanleen arazoen berri. Hain tarte laburrean, gauza izan dira dokumentazio berria bildu eta adineko baserritar bi kale gorrian utzi behar zituen prozedura ezin legalagoa hamabost egunez atzeratzeko. Askoz denbora eta bitarteko gehiago eduki dute Iñaki Azkunak eta beraren gobernu-taldeak Kukutzakoa beste era batera konpontzen saiatzeko, baina egin dituzten adierazpenak ikusita geure buruari galdetu beharko diegu ea gogorik izan duten ere.

(Arg.: euskalherriasozialista.blogspot.com)

Beharbada diferentzia da Iñaki Azkuna ez dela Errekaldekoa, ezta Bilbokoa sikiera, eta Anabel Landa, berriz, berangoztarra bakarrik ez, Kukullaga auzokoa duzue, eta hori ikaragarrizko kasualitatea da, auzo osoak Errekaldeko edozein etxe-sailek baino askoz biztanle gutxiago dauka eta. Kazetarien kronikak asko apainduko dituen xehetasuna da, baldin eta kazetariak ezagutzera iristen badira. Nik neuk jakiteak ez dauka meritu handirik, beste kasualitate handi bati esker Berangokoa naizelako.

Behin nire jatorria aitortuta, herriko historia bat kontatuko dizuet: atzokoan etxetik bota nahi zuten bikoteko gizonak, hartarako sasoia zuen garaian, berak baino behar handiagoa zuten askori lagundu zien. Adibide baten berri izan nuen atzo: idiekin kilometro mordoa egin (oinez) eta herriko emakume alargun baten soloak jorratzera joaten zen, debalde. Emakume hark ez zeukan idirik, bai ordea seme-alaba asko eta nahi baino janari gutxiago. Auzolan berbak gaur egun baino askoz esangura beteagoa zeukan denborez ari naiz, zer esanik ez.  Dena ez dago galduta, hala ere. Idi faltan, traktorearekin jartzen dira orain defendatu beharreko baserriaren aurrean urrunetik etorritakoak; oinez etorri beharrean autoz etorri izanak erromantizismoa kenduko dio agian keinuari, baina ez du beraren balioa gutxiesten.

Kukullagan bildutako 50en bat lagunek, zorionez, ez zuten Aresen proportzionaltasunik dastatu behar izan, alde gehienek gauzak bakean konpontzeko borondatea agertu zutelako, Ertzaintzako buruak barne. Ea hamabost egun barru berbera bidaltzen duten. Errekalden, berriz, haserrea ez da baretu: Errekaldeberriz elkarteak nori eta Amnesty Internationali eskatuko dio, besteak beste, joan den asteko polizia-operazioaren nondik norakoak aztertzeko. Hona hemen, gaztelaniaz, zabaldu duten adierazpenaren testu osoa.

Eta alde egin baino lehen, esan egin behar dizuet: idirik ez zeukan emakume alargun hura nire birramama zen.

“Egin dezakegunaren mugara iristen ari gara. Bilboko Udala da legea betearazteko ardura daukana, eta ez du egin”. Jose Angel Esnaola, Errekaldeberriz elkarteko abokatuaren berbak dira, Bilboko Administrazioarekiko Auzietarako 5. Epaitegiak Kukutzaren eraistearen gaineko etena bertan behera utzi eta minutu gutxira. Galdera bikoitza egiteko deitu diogu Esnaolari: epailearen erabakiaren aurka helegitea aurkezteko aukera dago? Baiezkoan, egingo duzue?

Bigarren galderari ezin izan digu erantzun Esnaolak; Errekaldeberriz elkarteari dagokio erabaki hori, ez berari, eta ez da denbora nahikoa igaro. Esan gabe doa lehenengo galderaren erantzuna “bai” dela. Helegitea aurkeztu daiteke, baina… Elena Galanek sinatutako autoak dioenez, bere erabakiaren kontra “ondore bakarreko apelazio-helegitea” aurkeztea badago; horrek, pertsona arrunten hizkeran, esan gura du helegitea aurkezteak –edo aurkeztu ahal izateak– ez duela berez eraisketa geldiarazten.

Sinesteko zaila bada ere, legeak dio Errekaldeberrizek errekurritzeko adina eskubide daukala Cabisa enpresak bihar bertan Kukutza dagoen eraikina botatzeko. Balizko helegite batek arrakasta edukiko balu, seguruenik ez luke askorako balioko, halako prozedurak burutu aurretik, normalean, urteak igarotzen direlako. Izan ere, auzia konplexua dela eta ondo aztertzeko denbora luzea beharko lukeela esan du Galan epaileak, Jose Angel Esnaolak adierazi digunez.

Ez da ahaztu behar, bestalde, eraiste-agindua zela gaur ezbaian zegoena, ez gaztetxea hustekoa. Eraikinak zutik iraungo balu ere, debekatuta dago inor sartzea (nondik, bestalde?). Tamalez, asteazkenekoak ez dira izango Errekaldetik iritsiko zaizkigun azken irudi gogorrak. Batzuek proportzioaz daukaten ikuspegia ezagututa, ez gara batere baikorrak.

(Argazkia: M15M-Bizkaia)

Atzoko egun luzearen ostean, Kukutzaren desalojoak eragindako informazio guztia bilduta eta digerituta, analisi lasaiago baterako une egokia dateke oraingoa. ErNEk, Ertzaintzaren sindikatuak, hedabideei igorritako prentsa-oharra erabiliko dut abiapuntu gisa. Gaztelania hutsez bidali du ErNEk bere idazkia, ohi duenez. Merezi duelakoan, euskaratzeko lana neureganatu dut. Hona:

ErNEk hainbat zehaztapen helarazi nahi dizkio gizarteari, Bilboko Errekalde auzoan Kukutzaren desalojoagatik egindako jarduera dela eta:

1. Ertzaintzaren jarduera agindu judizial bat betearaztearen ondorioa da. Agindu judizial horrek luze eztabaidatu den prozedura batean dauka jatorria.

2. Alde guztiek (alderdi politikoek, Arartekoak eta gizarte mugimenduko taldeak) aukera eduki dute egoera birbideratzeko, eta azkenik auziari eman zaionaren bestelako irtenbidea aurkitzeko.

3. Tristea da ikustea Legearen inperioa (sic) defendatu dutenak errudunak direla, eta hura urratu dutenak, heroiak.

4. Interbentzioa neurrigabea izan dela esaten da, baina [gaztetxearen] egoitzan ez zituzten ertzainak gozokiekin eta pailazo-sudurrekin hartu, aitzitik, porlan-zakuz, harriz eta sarbide guztietan jarritako segadez hartuak izan ziren; segada haien helburu bakarra argia zen: min ematea bertan erortzen zirenei.

5. Ararteko jaunak (sic), hasiera-hasieratik, bere Kabineteko ordezkaritza bat izan zuen gertakarien leku berean, eta Ertzaintzak laguntza osoa eskaini zion, berez ez dugu ulertzen espediente informatibo bat ireki izanaren zergatia.

6. Alderdi batzuek egindako kritikak beren buruei egin beharko lizkiekete, Ertzaintzaren aurkako salaketa merkeak egin ordez, ez baitira izan irtenbideak bilatzeko gai.

7. ELA sindikatuaren jarrera salatu nahi dugu; derrigorrez bete beharreko agindu judizial bat betearazi duten Ertzaintzako langileak defendatu beharrean, Ertzaintzak agindu hori bete behar ez zuela diote, auzokideak Legea betetzen ez zutenen alde zeudelako.

8. Azkenik, ErNEk berretsi egiten du interbentzioan parte hartu duten ertzain guztienganako babesa, beraiek izan baitziren erasotuak, eta beraien aurka barra-barra egin diren salaketak jasan behar dituztelako. Era berean, ErNEk berriz adierazi nahi du Ertzaintzak beti bete behar duela Legea, haren urratzailea edozein dela ere”.

Gehiegi ez luzatzearren ez ditut puntu guztiak aipatuko, baina batzuk ezin utzi iruzkin gabe pasatzen. Hasteko, 2. puntuak dioena ez da guztiz zuzena, nire uste apalean. Bestelako irtenbideak bazeudela (oraindik badaudela) egia da, baina ez da egia alde guztiek aukera izan dutela horien bila aritzeko. Gizarte-mugimendua tematu da, tematu denez, alde guztientzat onuragarria izango den konponbidea lortzen, baina jaramon gutxi egin diote. Egoera birbideratzeko benetako giltza gutxi batzuen esku egon da, eta ez dute baliatu, oraingoz. Iñaki Azkunaren adierazpenak irakurri ostean, ez dirudi, gainera, Bilboko Udaletxeak asko aldatu duenik bere jarrera. Beste kontu bat da epaileak bihar zer ebatziko duen.

(Arg.: euskalherriasozialista.blogspot.com)

4. puntuari dagokionez, ez dut ezer esango Kukutza barruan gertatutakoaz, ez nuelako ikusi. Sinetsi beharko diot ErNEri segadaz beteta zegoela gaztetxea, gaztetxekoei sinetsi beharko diedan bezala ertzainek beren egoitza suntsitu zutela eta ez-ohiko bortizkeriaz jardun zutela bertan zeudenen kontra (ez dakit desalojo aginduak beren-beregi hala eskatzen zien, edo besterik gabe desalojoetarako poliziak darabilen esku-liburuak pasarte bat daukan horretaz). ErNEk ulertu ez duena, itxuraz, zera da: neurrigabe aritzearen salaketa batik bat gaztetxe kanpoko gertakariengatik egin dutela, ez lau tximaluzek eta hiru panfleto anarkistak, Euskal Herriko eragile askok baizik. Ez ErNEren, ez Rodolfo Ares sailburuaren hitzek, ez dituzte konbentzituko atzo Errekalden gertatutakoaren lekuko (non ez biktima) zuzena izan ziren ehunka lagun. Ertzainak eurak izan zirela erasotuak dio prentsa-oharraren 8. puntuak. Ez nago ados, baina ez dut eztabaidatuko; tantoa ErNErentzat. Alta, gaztetxeko eraso eta segadez defendatzeko modu zuzena espaloian dabiltzan auzokideen aurka mendeku hartzea da? Jesarrita eta eskuak altxatuta dauden manifestariak porraz behin eta berriz kolpatzea da? Argi eta garbi lanean ari diren kazetariei hitz zakarrez identifikazioa eskatzea da? Zirkulazio askerako eskubidea hainbat orduz galaraztea da?

(Arg.: La Onduladura)

Bada, beharbada bai, beharbada Ares jaunak eta ErNEk gogoan daukaten demokrazia ereduan atzoko polizia-operazioa neurrikoa izan zen. Beharbada benetan sinesten dute esaten dutenaz. Beharbada benetan has gaitezke beldurtzen.

Amaitzeko, hitz batzuk Legearen inperioaz eta agindu judizialez. Errekaldeberriz elkarteko abokatuari entzun nion, atzo, gaztetxearen eraiste-agindua errekurrituta dagoela, eta azken batean horregatik onartu zuela epaile batek agindu hori bertan behera uztea momentuz. Esaldi honek eman zidan atentzioa batez ere: “Hondatuta dauden eraikin askoren eraiste-aginduak urteak ematen dituzte bete gabe, norbaitek helegitea aurkeztu duelako. Zergatik ezarri behar diote Kukutzari erregimen juridiko berezia?”. Epaileak izango du azken hitza, bihar, baina bitartean, Rodolfo Aresek aipatutako hiru zaurituek dozenaka joan behar izan dute erietxera.

Konspirazioetan gehiegi sinestea leporatuko didate, baina ez esan erraz jartzen ez dutenik.

Errekalde auzoko erdigunea erabat okupatu du gaur Ertzaintzak. (Arg.: Unai Brea)

“¿Vosotros qué cojones hacéis aquí? ¡A la puta mierda! ¡Aquí no pintáis nada!”. Gutxi gorabehera hitz horiekin gonbidatu gaitu ertzain batek alde egitera, auto biren artean makurtuta geure burua gomazko pilotez babesten saiatzen ari ginen taldetxo bati; tartean, kazetari bi. Orain dela bost ordu inguru gertatu da hori, Bilboko Errekalde auzoan, Kukutza gaztetxetik hurbil. Denbora tarte hori igarotzen utzi dut hau idazten hasi aurretik, ulertzekoa den momentuko amorruak ez ziezadan eragotzi gaurko gertakarien kronika zintzoa, demagogiak eta aurreiritziek kutsatu gabea, egiari atxikia… idaztea. Ez dakit lortuko dudan.

Kukutza gaztetxea aspaldi abandonatutako fabrika batean loratu da azken hamahiru urteotan. Kendu burutik hard-rock kontzertuak antolatzen eta porroak erretzen baizik ez dakien gaztetxo batzuen irudia. (Hard-rock kontzertuak antolatzea eta porroak erretzea guztiz zilegi da, badaezpada gehitu dezadan). Kukutzak Errekaldeko gazte, ez hain gazte eta umeei eskaini die beste iturri batzuetatik jaso ez dutena: aisialdirako alternatibak, ekintza kulturalak, ikastaroak, entsegu-aretoak…

Cabisa enpresak 1994an ordaindu zuen Kukutza dagoen fabrika zaharraren jabetza eskuratzeko. Urte bi geroago, Udalak birkalifikatu egin zuen orubea, eta eraikigarri izendatu. Aurtengo maiatzean, Cabisak eraikina eraisteko baimena eskatu zuen; iraila hasieran eman zioten. Helburua merkatu librean salduko diren etxebizitzak eraikitzea da, 2.000 etxebizitza huts (auzoko guztien %9) daukan Errekalden.

Kukutzako ordezkari bat, goizeko prentsaurrekoan hizlari. (Arg.: Unai Brea)

Horiexek aurrekariak. Gaurkoa gertatzeko azken baldintza zen epaile batek eraikina husteko agindua ematea. Eta agindu hori izango da Ertzaintzak gaur Errekalden egindakoa justifikatzeko Rodolfo Aresek –hau idazten ari naizen une bererako iragarrita daude haren adierazpenak– edukiko duen argudioa. Dozenaka zauritu eragin eta gero –Herrizaingo Sailak bakarra izan dela esan arren– beste epaile batek (momentuz) indargabetu duen agindua, Errekaldeberriz auzokide elkarteak aurkeztutako helegiteari men eginez. Garaipen txiki bat, agintarien arreta eskasaz mila bider kexatu den auzo batentzat. Ostiralean jakingo da eraiste aginduak aurrera segitzen duen edo behin-betiko bertan behera uzten duten.

Ehunka lagun gaztetxearen desalojoagatik protestan. Handik minutu gutxira pilotakadak botaz sakabanatu ditu Ertzaintzak. (Arg.: Unai Brea)

Eskubide batzuk beste batzuen gainetik daudela esan ohi da. Nik ez dakit noraino diren garrantzitsuak Cabisa enpresaren eskubideak, baina ez dira nolanahikoak izango, gaur Ertzaintzak Errekalden egin duen oinarrizko zenbait giza-eskubideren zanpaketa justifikatzen badute. Poliziaren interbentzio batean pilotakadak eta porra kolpeak izaten dira larriena, batez ere jasotzen dituztenentzat, baina ni benetan ikaratu nauena izan da nola eragotzi duten oinezkoen zirkulazio askea eta zer nolako bortxaz uxatu dituzten beraiekin era baketsuan hitz egiteko asmoz hurbildu zaizkien guztiak –Bildu, Ezker Batua eta Aralarreko ordezkariak izan ezik–, segurtasunaren ikuspuntutik horretarako arrazoi argirik egon gabe. Ea nola azaltzen duen hori Rodolfo Aresek. Izan ere, beharbada gehien ikaratzen nauena da Aresek gaurko kargu bera izaten jarraituko duela bihar, eta gutxi asaldatuko direla horregatik.