Hona beren asmoa nola aurkezten duten antolatzaileek:

Martxoaren 11an Japoniako Ekialdeko Lurrikara eta Tsunami Handia eta Fukushima Daiichi zentral nuklearreko hondamendia gertatu zirenetik, 2011ak eragin dramatikoa heldu zaizkio munduari. Hondamendi izugarri horri eta jendeari bezala ingurumenari ekarri dizkion ondorio dramatikoei erantzun nahian, Japoniako jendeak urratsak eman nahi ditu egoera konpontze aldera.

Fukushima Daiichi zentral nuklearreko hondamendia gertatuz gero kutsadura erradioaktiboaren kalteak zabaltzen ari direnez, mundu mailako testuinguru batean pentsatu beharra daukagu zer ikas dezakegun eta nora jo behar dugun. Indar nuklearrari agur esateko garaia da eta energi iturri naturaletan zentratutako gizarte berri bat sortzekoa. Bildu gaitezen elkarrengana mugen eta belaunaldien gainetik eta eman dezagun urratsa gizarte berri baterantz.

Global Conference for a Nuclear Power Free World biltzarraren helburua. Japoniatik mezu hau zabaltzea: Fukushiman gertatutakotik ikasi behar dugu, mundu osoan energia nuklearrak eskaintzen dituen lezioak partikatu gure artean eta garbi aldarrikatu indar nuklearra alde batera uzteko beharra. Ekintza planak proposatzea: mundu osotik bilduko ditugu ideiak eta proposatuko ditugu bai Japonian eta bai munduko gainerako herrialdeetan egin daitezken ekintza planak. Aurkitzea zein ekintza burutu ditzakegun: biltzarrarekin aukera bat sortuko dugu jendeak ikasi dezan zein ekintza burutu ditzakeen eguneroko bizitzan eta ideiak eta proiektuak sortu eta elkarri jakinarazteko.

Yokohamako biltzar honetako ekitaldi nagusiak Pacifico Yokohama erakustokian dira.

Omako zentral nuklearra eraikitzeko proiektua abiarazi zutenetik herritar gehienek etsi duten arren, Asako Kumagaik ez zuen lurrik saldu, bi milioi dolar eskainita ere. Asako 2006an hilik, haren alaba Atsuko Ogasawarak ere uko egiten dio lurrak saltzeari: “Pertsonaren bizian dirua ez da dena, ez dut saltzeko asmorik“, deklaratu du. Baina alaba jaiotetxean bizi ez denez, bidea itxi nahi dio konpainiak, inor ez dabilelakoan, etxea desjabetzeko. Japoniako militante antinuklearrak kanpainan daude Asakoren etxea zutik atxikitzeko: mundu osotik gutunak bidaltzea eskatzen dute, postaria egunero joan dadin bertaraino. Idatzi helbide honetara:
Asako House
aza-kookuto 396
Oma-machi. Shimokitagun
Aomori Pref.039-4601
Japan

Frantsesezko Fukushima-over-blogek zabaldu du kanpainaren berri Europan. Familiaren gutuna ingelesez Fukushima Diary blogean irakur daiteke. CNIC Citizens Nuclear Information Center gunean ere bai.

ABC telebistaren Foreign Correspondant programak saio berezia eskaini dio gaiari, The Fukushima Syndrome, YouTuben hiru zatitan ikus daitekeena. Atsuko Ogasawararen lekukotasunarekin hasten da:

Click here to view the embedded video.

Erreportajea hobeto ulertzeko, testua osorik ingelesez transkribatuta hemen irakur daiteke.

Click here to view the embedded video.

Tomohiko Suzukik lekukotasuna eskaini du hango beharginen lan baldintza onartezinez, lan prekarioa egitera doazenen kualifikazioak ez bermatzeaz, Toshiba eta Hitachi eraikitzaileek beren artean daramaten gerraz, zeinak baitakar elkarri informazio garrantzizkoak ezkutatzea. Japonian informaziook ezkutupean daude, nuklearretan ari diren langileek ez daukatelako hitz egiteko eskubiderik, sinatu duten kontratuan ageri denez (ikusi lan baldintzak salatzen dituzten beste langile batzuen 2DF kate alemanaren bideoa, frantsesezko azpitituluekin). Horregatik da hain preziatua Suzukiren deklarazioa. Tomohiko Suzukik aurkeztu du 17 minutuko bideo bat, japonesez dagoena, zentran nuklear hondatuan ezkutuan grabatua:

Click here to view the embedded video.

Suzukik argi dauka zentralaren inguruan 80 kilometro arteko eremua ebakuatu beharra dagoela, aspaldi AEBetako gobernuak bere herritarrei gomendatu bezala. “Hor bizi da jendea bertatik urrun beharko lukeena. Zentral nuklear barruan baleude bezala bizi dira” esplikatu du Suzukik.

Krisia konpontzeko bidean aurrerapauso nabarmenik egin ez den arren, ingeniariek aurkezten dituzten ideia berri oro atzera botatzen dute, horretarako dirurik ez delakoz. Horrek egiten du ulergarriago TEPCOk eta Gobernuak daukaten presa iragartzeko erreaktoreak hotzean egonkortuta daudela. Beren babesgarriak galdu dituzten erreaktore txirtxilatuekin zer egin ez jakin arren, deklarazio horrek baimentzen du krisia konpontzeko aurrekontuetan askoz diru gutxiago sartzea. Hau egiten da bertan ari diren langileen bizkar, askotan haiek ez direlarik jabetzen osasuna zein neurritaraino daukaten arriskuan. Honek esplikatzen du zentralean dagoen hilkortasun tasa:  hilabeteotan gutxienez bost langile hil dira bat-batean (Fukushima-over-blogek hemen egin du orain arteko hildakoen kontaketa).

Langileen osagarriarentzako arriskuak

Gauza bitxia ari zaio gertatzen TEPCOri, hilabeteotan “galdu” egin zaizkiola hainbat langile eta haien osasunaz kezkatzeko arrazoiak daudela. Ekainaren 20an TEPCOk aitortu zuen 69 behargin galdu zituela. Laster, uztailaren 21ean, NHK kateak jakinarazi zuen enpresak 198 langile ez zituela aurkitzen. Baina berrikitan Fukushima Diaryk jakinarazi duenez 840 obrero falta ziren abenduaren 15ean.  Zer adierazten dute zifra horiek? TEPCO denbora aurrera joan ahala langileak galduz doa, noiz eta haien osasunean kutsadura erradiaktiboak eduki ditzakeen kalteak aztertzeko garaian.

Freelance kazetari honek informazio interesgarri gehiago eskaini du. Esaterako, martxoko lehen leherketen ostean TEPCOk azpikontratatzaile guztiei eskatu ziela aurkitu zitzatela “heriotzari beldurrik ez dioten langileak”. Nork onartuko luke horrelakorik, ez izatekotan Japonia betirako basamortu erradioaktibo bihur ez dadin sakrifikatzeko prest dauden herritarrak? Eta hona beste albiste garrantzizko bat: Yakuza mafia japoniarrak kontrolatuko lituzke Fukushimako zentralak kontratatutako langileen %10 baino gehiago. Yakuza da batzuen ustez munduko erakunde kriminalik indartsuena, Japoniako enpresetako ugazaben %41k aitortua omen du Yakuzaren txantaia nozitzen duela. Horrek errazago esplikatu dezake zer nolako presioak jasan behar dituzten zorpeturik bizi diren familia askotako buruek. Suzukiren hitzetan, Yakuzako taldeek aspalditik bidaltzen dituzte zentral nuklearretan lan egitera zorrei aurre egin ezinik dabiltzan familietako kideak, eskatzen zaizkien interes esajeratuei aurre egiteko bide bakarra hori dutelakoan.

Liburuari hitzaurrea idazteko ohorea kazetari honi eskaini diotenez (hemendik mila esker Denonarteaneko jendeari eta bereziki Inma Erreari), aitzinsolasa hemen ipini dut.

AITZINSOLASA
2011ko martxoak 18. Daniel de Roulet (Geneba, Suitza, 1944) ordenadorean ari da Frantziako Frasne-les-Meurières herrixkan, Japonian daukan lagun gazte bati gutuna idazten.
Fukushima Daiichiko zentral nuklearra matxuratu zenetik zortzi egun baino pasa ez diren arren, Daniel de Rouletek garbi dakusa hondamendiak zer-nolako martxa eramango duen ondorengo hilabeteetan. 1981ean La routine infernale plazaratuz geroztik bi dozena liburu idatzia, arkitektoa eta informatikaria da ikasketez, zentral nuklearretan alarma-sistemak antolatzen lan egina. Kamikaze Mozarten erakutsi zuen istorioak harilkatzen trebe izateaz gain atomoari erraiak ikusi dizkiola. Gutun honekin Daniel de Rouletek ohartarazi nahi dio Tokion duen lagunari zer-nolako kalamitatea gaineratu zaien japoniarrei. Baina ez da erreza oharrak aditzea, ez han eta ez hemen.
Bizi egin behar baita, nahiz eta jakin munduan irakiten ari direla 440 lapikotzar nuklear. Defentsa-mekanismoak antolaturik dauzkagu gris-antza ikusteko zinez beltza dela badakiguna. Atomoa beharrezkoa omen da. Seguruenik arriskuak kontrolpean dauzkate arduradunek. Istripuren bat gertatu baldin bada, ez da izan hainbesterako. Ala bai? Eztabaida handia dago, adituak ez datoz oro bat. Alternatibarik ez da. Asmatuko dute hondakinekin zer egin. Lovelock bera alde omen dago. Energia garbietara iragaiteko behar ditugula nuklearrak… Mila aitzakia loa ez galtzeko.

Fukushimako tragedia aste gutxiren bueltan aktualitatetik erauzteko jendeon auto-babeserako irudipenok erabiliko dituzte. Nork? Energiaren lobbyak eta horren morroi-neskameek; barkatu, baina egia da. Desinformazioaren mekanika ondo ezagutzen du Daniel de Rouletek. Antinuklearrek duela hogeita hamar urte jasandako porrotaren lekuko mindua da. «Nola porrota?» harritu daiteke euskalduna. Lemoizkoa ez al zen garaipena izan? Atarian daukagunera ohitu gara gu ere, Garoñako eltze zaharkitu erradioaktiboa Gasteiz ondoan, Golfech eta Blayaisko megatoiak Irun-Hendaiatik 200 kilometrora.

Ondo bidean, 2011ko apirilean Txernobylgo apokalipsiaren zilarrezko ezteiek ez zuten eman behar telebistako hiru dokumentaletarako baizik; paperetan lau erreportaje koloretsu eta berriro «oro laino mehe batek estalia». Hala izan behar zuen, baldin eta martxoan patuak ez balu eragin Fukushiman ez bat baizik eta lau erreaktore matxuratu eta lehertzea (gaur badakigu tsunamiak baino lehen lurrikarak zartatu zizkiela oskolak), sabelean gori zeuzkaten erregai freskoak gehi aldamenetan hozten lagatako usatuak munduari pozoi hilgarritzat oparitzeko. Zenbat tona galdu zen? Zenbat becquerel erradiazio igorri?

Lerrook idazteko egunetan, Omiasainduz, Atmospheric Chemistry and Physics Journalek jakinarazi du zenbat Zesio-137 jaurti zuen airera: 35.800 terabecquerel. Ez zaitez galdu terabecquerel bakoitzaren 12 zeroetan: Txernobylek 1986an aireratu zuenaren % 42 da. Baina, gainera, Fukushimakoak itsasora 27.100 terabecquerel gehiago isuri du uztaila bitartean, Frantziako IRSN erakunde ofizialaren kalkuluen arabera. Guztira, 62.900 terabecquerel zesio, Txernobylek denetara jaurtitakoaren % 74. Hori uztaila bitartean…

Arrazoi duzu, irakurle, titular handia behar zuen datuaren albisterik ez dute eman egunkariek, teleberriek ere ez. Omertá. Horregatik, jo dezagun bai zu eta bai ni Kayoko garela. Ahaztu nahiko genuke lozorro gozoan. Daniel de Rouleten honako gutuna heldu zaigu zuk liburua ireki duzun egunean bertan. 2011ko martxoaren 18an adina balio du.

2011ko azaroaren 1ean
Pello Zubiria Kamino (Argia aldizkariko kazetaria)

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Leherketaren ondoren azken bizidunek hondartzan daukaten elkarrizketa italianoz doblatuta daukazu 4:59 irauten duen zati honetan:

Click here to view the embedded video.

Baina gaztelaniaz YouTuben bilaka hasita… horra miraria:  Kurosawaren amets guztiak dauzka produktorak txukun Interneten ipinita salbu eta Monte Fuji en Rojo , helbidean klik eginik honako oharrak emango baitizu ongi etorria (euskara txukunean!): “Bideoak Warner Bros. Entertainment bazkidearen edukia du, eta bazkideak bideoa blokeatu du copyright-arrazoiengatik. Barkatu eragozpenak.” Pantailaren azpikaldeko teklekin jolasean gainerako ametsak ikusi ahal izango dituzu ederki. Ez dizkiogu barkatuko eragozpenak Warner Brosi. Horra XXI. mendeko zentsura:

Click here to view the embedded video.

José Yoldi – Madrid – 22/11/2011

A principios de los años ochenta, un miembro de ETA con un ojo morado fue conducido ante un juez de la Audiencia Nacional, que hace años no está en activo. El magistrado, al ver al etarra, preguntó: “¿Qué le ha pasado? ¡Vaya ojo tiene!”.

Al ser detenidos, los terroristas estaban encañonados por al menos tres guardias

Como el terrorista no respondió, el juez repitió la pregunta, y el policía que le custodiaba explicó: “Es que se ha tropezado y se ha golpeado con un armario”.

El magistrado comentó: “Pues vaya golpe, podría haber perdido el ojo”. Y acto seguido, inquirió de nuevo: “El armario ¿era metálico o era de madera?”.

El etarra, ya enfurecido, respondió: “No ve que me han pegado, ¿o qué?”.

A lo que el juez replicó: “Claro, seguramente usted no les quería contar algo que ellos querían saber”.

La anécdota es un hecho real que durante años contó un jefe de seguridad de la Audiencia que tampoco sigue en activo.

Desde entonces, las cosas han cambiado mucho. La dirección de ETA elaboró un manual para sus militantes sobre cómo comportarse en caso de detención, en el que les incita a que siempre denuncien haber sido torturados. Mientras, las fuerzas de seguridad han reducido los malos tratos a casos puntuales, aunque nunca los acusados por torturas han admitido haberlas cometido y, desde la Transición, recurren a la excusa de que los detenidos se resistieron o trataron de huir y que a ellos no les quedó más remedio que utilizar la fuerza para reducirlos. De modo que para llegar a la verdad, los jueces deben aplicar la lógica y el sentido común a las pruebas existentes.

Ahora, la Sala Segunda del Supremo ha revocado la sentencia de la Audiencia de Gipuzkoa que condenó a cuatro guardias civiles por haber torturado a los etarras Igor Portu y Mattin Sarasola, a su vez penados con 1.040 años de cárcel como autores del atentado de la T-4 de Barajas, que causó la muerte de dos ecuatorianos. Los magistrados del Supremo alegan que los dos terroristas siguieron las órdenes de ETA y denunciaron unas torturas que nunca existieron; que las lesiones que tenían fueron causadas en la detención cuando intentaban huir, y que pretendían utilizar la denuncia en los procesos que había contra ellos en la Audiencia Nacional. Una auténtica pirueta en la lógica y el sentido común.

Es posible que esos dos amantes del coche bomba y el tiro en la nuca siguieran las instrucciones de ETA, pero en todo caso, si las siguieron, las siguieron mal, porque precisamente en el proceso de más proyección mediática e internacional, su juicio por participar en el bombazo de la T-4, decidieron no defenderse. Sarasola había realizado ante la Guardia Civil un pormenorizado relato de su participación en ese atentado y otros. Pero no lo ratificó ante el juez y con alegar torturas podría haberlo impugnado con facilidad, y sin embargo, no lo hizo. Ni Portu ni Sarasola declararon en la vista, ni denunciaron torturas, con lo sencillo que lo tenían porque el proceso en Gipuzkoa seguía todavía vivo, ni hicieron la publicidad que ETA aconseja. Ordenaron a su abogada que no les defendiera y no recurrieron la sentencia que les condenaba a 1.040 años, que ya es firme.

¿De dónde se saca el Supremo que iban a utilizar la denuncia en los procesos de la Audiencia Nacional? Da igual, la sentencia señala que no pretende “escrutar las razones últimas” de los etarras para no intentar demostrar la existencia de torturas en el juicio de la Audiencia, “que deben quedar en el arcano de su conciencia”. Impresionante razonamiento lógico.

Y en otra imperecedera afirmación el alto tribunal establece que “las torturas que se denuncian en San Sebastián son torturas vindicativas, esto es, realizadas en venganza por su pertenencia a ETA”. Y recuerda que nadie ha planteado que se tratase de torturas indagatorias, es decir las realizadas para obtener una confesión. El Supremo parece olvidarse del principio de economía o de la navaja de Ockham, según el cual cuando dos teorías tienen las mismas consecuencias, la más simple suele ser la correcta. ¿Venganza? ¿De quién? ¿De los que padecían las lesiones o de los que las provocaron? Porque, aunque nadie lo menciona en la sentencia, estos eran los primeros etarras detenidos en España -6 de enero de 2008- después del asesinato por ETA de los guardias civiles Fernando Trapero y Raúl Centeno el 1 de diciembre de 2007 en la localidad francesa de Capbreton.

La versión del Supremo de que las lesiones fueron causadas cuando los etarras pretendían escapar es similar a aquellas de la Transición cuando las costillas se lanzaban contra las porras. Un delirio. Cuando uno o dos agentes se lanzan encima de alguien le pueden causar una, dos, o media docena de lesiones y suelen ser en el mismo lado. ¿Ha leído el Supremo los dos interminables folios de hematomas, equimomas, eritemas, erosiones, escoriaciones e incluso fracturas de los partes médicos? Sarasola presentaba 18 lesiones distintas, varias de ocho por siete centímetros, en ojo, tórax, abdomen y brazos, y Portu, aparte de una docena de hematomas y erosiones, tenía varias fracturas costales con colapso pulmonar y derrame pleural, además de otras lesiones en un ojo, abdomen y piernas. ¿Semejante cantidad de lesiones al reducir a un fugitivo?

Porque resulta que la Audiencia, que al contrario que el Supremo pudo ver y oír a los etarras y a los guardias acusados durante el juicio, afirmó que no hubo intento de fuga, lo que es lógico, porque el operativo policial estaba formado por cuatro Nissan Patrol, dos vehículos camuflados y 15 guardias civiles. Una fuerza disuasoria impresionante. Y los etarras no estaban fichados, por lo que creían que no les iban a detener y accedieron a ser identificados. En ese momento estaban encañonados, al menos, por tres guardias. Cualquier intento de fuga en esas condiciones hubiera sido suicida.

Decía Chesterton: “Puedo creer lo imposible, pero no lo improbable”. Pero usted, como el Supremo, puede creer lo que quiera.

Dena dela, lantegi nuklear horri buruzko informazio gutxi zabaldu da. Fukushima-over-blogek bai eskaini ditu haren argazkiak eta zenbait datu azpimarragarri, esaterako Izotop Intezet-ek 10 MegaWatteko erreaktore bat daukala eta 50 metro luzeko tximinia. 1959ean eraikia eta geroztik behin eta berriz zaharberritua, erreaktoreak ez dauka basteko ontzi itxirik. Fukushimako hondamendiaz geroztik kontuoz okupatzen diren blog independienteek altxatu ez balute eperra, inor ez ginen enteratu ere egingo.

Azaroak 16 (eguneraketa): Le Mondek publikatu du Frantzian ere hauteman direla Iodo erradioaktiboaren aztarnak; Zero Hedgek, berriz, zerrendari erantsi dizkio Danimarka eta Errusia.

Le Point egunkariak elkarrizketatu du CRIIRADeko Bruno Chareyron: “Radioactivité dans l’air : “C’est très inquiétant que l’on soit incapable d’émettre un diagnostic“. Hona esan dituenetatik zati bat: “Kontu honetan larria eta harrigarria egiten zait ikustea kutsadura hasi zenetik egunak eta asteak pasatu diren arren oraindik ez dakigula zehazki nondik datorren. Kezkatzekoa da, Fukushimako hondamendiak ikusi ditugunak eta gero, AIEA-IAEA ez izatea gai oraindik diagnostikoa egiteko”.

Bitartean, gaur El Paisek argitaratzen du atzotik ondo ezagutzen zutena Fukushimakoaren jarraipen zorrotza egiten dutenek: “El cesio de Fukushima está a 500 kilómetros de la central“. Albiste inportante bat da baina honako honek susmoa dauka lobby nuklearrak horrelako dosi ezagutarazten duela beste albiste bat estaltzeko beharra daukanean.

Europako zein zentral atomikotan gertatu da? Inork ez du argitu oraindik, baina 131 Iodo erradiazioduna detektatu da Europako zenbait lekutan. Isuri arina dirudi, ez alarma pizteko modukoa, baina harrigarria da komunikabide nagusiek aipatu ere ez izana. Aldiz, Fukushimako hondamendiaren jarraipenean ari diren blogek bildu dituzte albisteak. Hona laburturik orain arte jakindakoa.

Azaroaren 15eko albistea: Azaroaren 11n, ostirala, Txekian 131 Iodoaren arrasto arinak aurkitu dituztela onartu du AIEA-IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak ohar batean. Baina analisiak hamabost egun lehenagokoak ziren, eta arrastoak aurkituak dituzte Hungarian eta Austrian ere. 131 Iodoaren erradioaktibitatea aste betean erdira jaisten denez, horrek esan nahi du delako ihesa gertatu berria dela. AEIA-IAEAren ustez zaila dirudi Fukushimatik etortzea. Baina orduan nondik? Reuters agentziak jakinarazi du Eslovakian eta Alemanian ere antzeman dutela Iodoa, eta Europa osora zabaldu dela. Suedian ere aurkitu dute. Gure hedabide nagusiek ez ote daukate Reuters iturrien artean?

Azaroaren 12an, EUDERP Erradiazioen Informazioak Partikatzeko Europako Plataforma erakude ofizialak agiri batean dio ihesa seguruenera edo Eslobenian -Krsko erreaktorean- edo Kroazian gertatu dela.

Azaroaren 13an, The Fukushima Project blog sozialak Poloniako Maria eta Errusiako Rosatom erreaktore ospitaletakoak aipatzen ditu susmagarritzat, baina konfirmaziorik lortu gabe. Bitartean, AIEA-IAEAko bi arduradunek susmoa hedatu dute Pakistango zentral baten gainera, laster hango agintariek gezurtatuko dutelarik. Laugarren astez Iodo erradiazioduna dabil Europako airean.

Egun berean, azaroaren 13an, The Fukushima Project blogean jakinarazten dute Ukrainako erraktoreak alertan daudela, eta Europa gainean Iodo erradiazioduna -maila arinean- hedatu duena izan litekeela Zaporizhia zentrala.

Gai honen jarraipena egiteko iturri onak dira The Fukushima Project eta Ex-SKF blogak ingelesez, Fukushima-over-blog eta CRIIRAD erakundearena frantsesez

ContActeko arduradunek aurretik ikusleei eskatua zien etxekoen osasunean aldaketarik nabaritu baldin bazuten jakinarazteko. Bostehun inguru gutun eta emailen bilduma erakutsi du saioaren aurkezleak. Gonbidatu du Mika Noro andrea, Txernobylerako Zubia elkartearen burua. Txernobyldik urtero haurrak atseden hartzera Japoniara eramaten dituztenez, ondo ezagutzen zituen inguru kutsatuan bizi direnen sintomak.

Hona erreportajean esanak hitzez hitz:

Hemen GurePlaneta-TB. Hajime Shiraishi naiz. Gaurko “ContAct” saioan ariko gara Erradiazioek eragindako osasun arazoez. Lau hilabete igaro dira Fukushima-1 zentraleko istriputik eta gero eta jende gehiago dago bere osasunaz kezkaturik.

GurePlanet-TBk ikusleei eskatu zien osasunean nabaritutako aldaketak kontatzeko. Hemen daude ikusleen erantzunak. Asko dira. Gaur aztertuko dugu ea erradiazioekin zerikusirik duten eta baita ere zer gertatzen ari den oraintxe umeekin. Gaur Mika Noro andrea konbidatu dugu, “Txernobylerako zubia” elkartearen burua. Noro Andrea izan da “Haurrak erradiaziotik babesteko gurasoen sare nazionala” sortu dutenetakoa. Mila esker gaur gurekin egoteagatik.

Mila esker.

Zu hitzaldiak ematen ari zara Japonia osoan. Luzaz aritu zara Hokkaido ugartera ekartzen Txernobylgo istripuak kaltetutako haurrak. Zein iritzi duzu Fukushima-1eko istripuaz?

Begira, Txernobyletik ekartzen genituen haurrek han elikadura kutsatuak jaten zituzten. Japonian martxotik aurrera iristen hasi zitzaizkigu heien antzeko sintomen kontakizunak. Hasi nintzen susmatzen menturaz osasun kalteak handiagoak zirela telebistetan kontatuak baino. Ikerketan hasita, amak galdezkatu nituen, eta ohartu nintzne egoera zinez arriskutsua zela. Hau martxo bukaera aldean gertatu zen. Apirila bukatutakoan Japonia osotik hasi nintzen jasotzen hitz egiteko gonbiteak. Noan leku guztietan, Txernobylen gertatutakoen antzekoak entzuten ditut. Haurretan oso antzeko sintomak aurkitzen ditugu.

Zu eta zure taldeak antolatu zenuten Japonian haurrentzako lehenbiziko kontsulta. Esango diguzu zein izan zen gurasoen erantzuna?

Nola esango nizuke… Gure lehen asmoa zen besterik gabe gurasoei aukera ematea Txernobylgo haurrak ikusiak zituzten medikuekin hitz egiteko, lasaitu zitezen. Baina teléfono deiak ez zitzaizkigun gutxitu. Ohartu ginen konbidatu genituen medikuak ez zirela aski. Berehala dei egin behar izan genien mediku boluntarioei. Hala ere sekulako jendetzak deitzen zuen, askori esan behar izan genien ez etortzeko.

Ikusten ari garen osasun arazoak ez dituzte erakutsi komunikabide nagusietan. Baina SOS dei asko jaso dituzue.

Egia da.

Geuk ere begiratu dugu ea zer ari den gertatzen oraintxe. Fukushimako osasun kontsultaz eta osasun arazoen zainketa independienteaz egin dugu erreportajea; mesedez, ikusi ondoko bideoa.

Fukushima hiria, Fukushima probintzian [zentral nuklearretik 60 kilometrora]. Ekainean ekin zitzaion haurren osasun kontsultari. “Haurrak Erradiaziotik Babesteko Fukushimako Sarea”ren ekipoak antolatu zuen. Hasieran 150 haurrentzako behar zuen. Baina eskariz gainezka zeuden. Azkenerako, 500 ume etorri ziren. “Haurrak Erradiaziotik Babesteko Pediatren Sare Nazional”eko kideek aztertzen zituzten.

Nola dago hau?… OK? Ikus’tagun hemen… OK.

Min egiten dizu? OK? Pixka bat handituta dauka kokotz azpia. Begira, erradiazioak eragin dio. Horregatik dauzka horrelako begi-zuloak, aurpegi zurbila, nekea. Labur esateko, nire ustez immunitate sistema ahulduta dauka. Mutikoa, Ryota, gaixotu egiten zaizu errexki… Nire iritzian onena zenuke hemendik eramatea beste toki osasuntsuago batera.

Ulertu dizut. Mila esker.

Ahaztu gabe. Edozer gertatuta ere, mesedez hemen apuntatu sintomak, esaterako sukarra, eta ez galdu papera. Eta azterketa medikuak egiten diotenean, emaitzen txostena eskuratu falta gabe. Ematen ez badizute, eskatu. Fotokopiek balio dute. OK.

Zerk ekarri zaitu hona gaur?

Haurrari urtikaria atera zaio eta ez zaio sendatzen; kezkatu samarra nago.

Doktoreak berretsi dit nik susmatzen nuena. Lagundu egin dit eta handiagotu egin dit probintziatik alde egiteko asmoa. Hasieran ez nekien hemen erradiazioaren ondorioak zeudenik. Lehen bi-hiru egunetan kanpoan ibiltzen utzi nion haurrari. Nirekin eramaten nuen iturrira ur bila, etxeetako ura moztuta zegoelako garai hartan. Beldur naiz egun haietan erradiazio dosi handi samarra hartu ote zuen. Horregatik etorri naiz.

Aya Marumori Andrea, kontsulta honen antolatzailea: “Haurrak Erradiaziotik Babesteko Fukushimako Sarea” antolatu genuenean maiatzean… osasuaren kalteek kezkatzen ninduten. Horregatik aurkeztu nintzen osasun babeserako taldeko buru izateko. Laster hasi zitzaizkidan deitzen amak gauetan eta goizaldeetan. Kezkatuta zeuden, eta zioten: “Agian ez du erradiazioarekin loturarik, baina zergatik dauzka hainbeste osasun arazo gure haurrak?”. Ama horien arazoa zera da, haurra gaixotu eta ospitalera doazenean, nahiz eta hauen tiroideak handituta egon… eta ospitalean geratu behar, hala ere ezin diotela galdetu medikuari “Erradizioarekin zerikusirik badu?” Erradiazio kopuru txiki batek ere eragin dezake nolabait gizakiaren gorputzean.

Hona GurePlaneta-TBk ikusleengandik jasotako emailak. Eskatu genienean osasunean nabaritutako aldaketa ez-ohikoak kontatzeko, aste btean ia 500 email jaso genituen. Sudurretik odol jario handia. Eten ezinezko diarrea. Eztarria irritatuta. Neke handia. Ez haurrek bakarrik, adin ezberdinetako jende batzuek ere antzeko sintomak aipatzen dituzte.

Masamichi Nishio doktorea, Hokkaidoko Kantzer Zentroko burua: Diarrea, nekea, eztarriko mina, odola sudurretan… Jende askok baldin badituzte antzeko sintomak, medikuek ohartu behar dute erradiazio dosi apalen síntoma klinikoak direla.

(emaila: “Estomatitisa justu istripuaren ondoren”).

Ez dituzte mesprexatu behar sukarraldi baten sintomak balira bezala.

“Txernobyl: Hondamendiaren eraginak gizakietan eta ingurumenean”.

Liburu hau The New York Academy of Sciences-ek argitaratu zuen 2009an. Egileak hiru aditu dira, tartean Alexey V. Yablokov doktorea, Bielorrusiakoa, Sobiet Batasunean Gorbatxov presidentearen aholkulari zientifiko izana. Aztertu zituzten 2004 aurretik plazaratutako 5.000 txosten zientifiko baino gehiago, ondorioztatuz milioi bat jende hilgo zela istripuaren eraginez. Kopuru horrek 20 aldiz bikoizten du ofizialki ICRP erakundeak aipatu izan dituen “4.000 jendeen heriotzak”. Yablokov doktoreak ohartarazten du sudurreko odola eta guruin linfatikoen handitzea erradiazioen kalteen sintomak direla. Ofizialki esan da Txernobylek 4.000 jenderen heriotza ekarri zuela.
Baina horretarako oinarritzen dira ICRP bezala industria nuklearrari lotutako erakundeen txostenetan. Ez dago garbi nork duen arrazoi [ICRPk ala Yablokovek], baina bistakoa da bien artean sekulako tartea dagoela. Nola ulertu tarte hori? Begira, ICRPk izendatu zuen batzorde bat gorputz barruko erradiazioak ikertzeko, baina desegin egin zuten. Zergatik? Batzorde horrek hainbeste urtean behin azterketa bat egin behar zuelak. Baina txosten horretan egia kontatuko balute, gorputz barruko erradiazioen arriskuak azalduko lituzkete, eta ezingo lukete jarraitu energía nuklearra sustatzen. Jende asko kaltetu baldin baditu barruko erradiazioak, iruditzen zait garaia dela kontutan hartzeko erradiazio mota horren kalteak.

Bideoan ageri denez, Interneten zabalduta zegoen martxotik ari zela zerbait berezia gertatzen. Baina orduan istorio horiek hutsalak edo gezurrezkoak ziruditen, zientzialari batzuek berehala esaten baitzuten aldaketok ez zutela zerikusirik erradiazioekin. Horrelako giroan jende asko ez zen ausartu hitz egitera edo arazo horien zergaitiak ikertzera. Zuek kasu asko ikusi dituzue kontsultak antolatu zenituztenetik.

Guk ere informazio asko jaso ditugu ikusleetatik. Emaiozue begiratu bat mapa honi… Hemen saikatu ditugu jaso ditugun 550 informeak. Ikus dezakezunez, síntoma ohikoenak dira eztarriko gorabeherak, zehazkiago, eztarri minbera. Hirutik batek aipatzen du arazo hau. Bigarrena da sudurreko odol jarioa, %20 inguruk daukate. Ez bakarrik haurrek, baina 30, 40, 50 edo 60koek ere, edozein adinetakoek. Hirugarren síntoma ohikoena, diarrea. Eta ondoren neke handia.
Kausak ez dira identifikatu oraindik. Baina kezkatu nintzen ikusi nuenean 500 jendeotatik bakoitzak antzeko sintomak zituela. Zer uste duzu emaitz horiez?

Begira, Txernobyl inguruetan leku kutsatuetan bizi diren haurren artean sarri ikusi ditugun sintomak dira. Horregatik ez nintzen harritu. Ez da harritzekoa, zeren eta gure gainean sekulako erradiazio kopurua erori baita. Japoniako doktoreak ez daude ohituta gorputzean arnastuta edo irentsita sartutako errazioarekin. Horregatik, norbait ohartzen denean zerbait ari zaiola gertatzen osasunean eta erradiazioagatik dela… ospitalera jotakoan doktoreek esango diote urduriegi dagoela, edo ez diote entzungo. Horregatik jo dute jende horiek Internetera, edo gure webgunera.
Ospitaleko diagnostikoarekin ez bazaituzte konbentzitzen, hobe duzu sospetxatzea zure arazoak erradiazioarekin duela zerikusia. Batez ere orain.

Ez da harrigarri guri emailak bidali dizkigutenetatik gehienak ospitalera ez joan izana. Sudurretik odoletan ari zarelako ez zoaz ospitalea, ala? Ezta jarioa handia bada ere.

Ospitalera diarrea larriarekin iritsitako askori diarrea birikoa diagnostikatu zioten. Baina birusen testak negatibo ematen zuen. Jende askotxo itzuli zen etxera sintomen jatorria argitu gabe. Bonba atomikoak eragindako “bura-bura sindromea”rekin eta Txernobylek eragindakoekin pasatu bezala… test medikuek ez dute ezer berezirik nabarmendu horrelako sintometan.  Odol analisian begiratzen baduzu, ez duzu deus bitxirik aurkituko. Baina agindutako botika hartuta ere ez zaizu geldituko diarrea. Beraz, gaia ezagutzen ez duen medikuak are botika gogorragoak aginduko dizkizu, edo antibiotikoak.

Alabaina, arazoa erradiazioa denean, botikek eraginkotasun gutxi dute, eta analisi medikuek ez dute ezer berezirik nabarmentzen. Dena dela, inportantea da ospitalera joan eta diagnostikoa eskatzea, historialean gera dadin.
Ah, historialerako…

Hori da. Okerreko diagnostikoa izan arren, oker egote horrek agian noizbait balioko dizu zerbaiten frogatzat. Diagnostikoak frogatu dezake hor aipatutakoaren antzeko sintomaren bat gertatu zitzaizula.
Beraz, zure ustez ospitalera joan beharra dago. Ulertzen dut. Baina ama asko kexu da medikuekin gorabehera txarrak izan dituztelako.

Egia da. Badakit mediku batzuek gogor jokatu dutela amekin, esanaz “esajeratzen” ari zirela, “urduriegi” zeudela, edo “polenarekiko alergia” zela. Baina horrela Japoniako medikuak jakinaren gainean jartzea ere lortu dezakegu. Txernobylen ere eduki genituen esperientzia txar asko medikuekin. “Erradiazioen eraginak” aipatuta medikuek ulertzen dute kantzerrez edo leuzemiaz ari garela. Baina eremu kutsatuetan bizi diren haurren osasun arazoak horien aldean arinak dira, diagnostikatu gabe geratzeko modukoak. Sintoma multzo bat nozitu ohi dute, “sintoma sorta” deitu izan dena.

Txernobylera laguntza kanpainetan joan ziren mediku japoniarrek ez zituzten aztertu horrelako umeak. Eritasun gogorragoak zituztenak baizik ez zituzten ikusi. Baina, begira, kantzerra daukaten haurrek ez dute erakusten icebergaren tontorra baizik. Tontorraren azpiko aldean bada ezin konta ahala ume sintoma arinagoekin, neke handiarekin, esaterako. Nekea da tiroideetako eritasunaren sintoma tipikoa. Edo begiak handituta edukitzea.

Ama askok kontatu izan du beraien umeek begiak handituta zeuzkatela kutsatutako lekuetan ibili ostean. Berrikitan nik bati entzun diot horrelako kasua.

Bai. Askotan entzun dut ume bat ibili dela erradiazio handia daukan hondarretan eta biharamonean begiak handituta zeuzkala. Batzuetan handituak purpura kolorekoak dira.
Beste batzuek kontatzen dute ubeldurak agertu zaizkiela, edo orinak sortu edo desagertu zaizkiela… eta badirudi horiek ez daukatela estresarekin edo egoera fisikoarekin zerikusirik.
Emakume batzuek kontatu dute hileroko zikloa gelditu egin zaiela, edo erregulartasuna galdu.
Beste batzuek diote alergiak okerragora egin diela. Edo beren gaixotasuna berritu zaiela.
Horiek dira emailak irakurriz nabarmendu ditudan sintomak.

Beste arazo bat da jendea orain jaki kutsatuz ari dela elikatzen, Japonian janarietan onartutako erradiazio kopurua handitu egin dutelako. Janari kutsatuak irentsita sartzen badira gorputzean, immunitate sistema ahultzen diote. Horregatik egiten dute okerrerera alergiek eta eritasunak errepikatzen dira.

Zenbait jende kexu da aurretik sendatutako zauriak berriro min egiten hasi zaizkielako. Immunitate sistema ahultzeak berekin dakar nekea. Nekatuta dagoen jende horrek zailtasunak eduki ditzake bere egoera azaltzeko.

Duela bi aste informazio hauek erakutsi nizkizunean, esan zenidan datuak probintziaka sailkatuta ikusi nahi zenituzkeela. Begira, emailak zein probintziatik heldu zaizkigun erakusten duen mapa osatu dugu. Ikus dezakezunez, gehienak Tohoku eta Kanto eskualdeetatik iritsi zaizkigu.
Hau da, kutsatutako eskualdeetatik. Gure telebista kate hau Japoniako edozein bazterretan ikus daiteke. Ez gara Kantoko tokiko telebista bat, konparazio bat egiteko.

Hori jakinda, hein batean harritu ninduen ikusteak informazio gehienak Kantotik eta Tohokutik heldu zirela. Esan liteke froga hau ikusita ezin zaiola ezikusia egin erradiazioarekin duen loturari.
Ondo bidean, gobernuak berak burutu beharko luke ikerketa epidemiologiko hau, herritarren osasunaren mesedetan. Fukushiman izan nintzen azken aldian, kontatu zidaten probintzia hartako Date hirian dauden hartzaindegietan katarroa zeukaten haurrek… okerragora egin eta neumonia harrapatu zutela, eta ospitaletik bueltan zebiltzala, immunitate sistema ahulegi edukitzeagatik.

Horixe bera gertatu zen Txernobylen. Eta hori entzuteak larriarazi ninduen. Egia esan, ez nuen uste horrelakorik sekula gertatuko zenik Japonian. Benetan kezkatuta nago jendea kutsatutako jakiak jaten ari delako eta hainbat sintoma dagoenekoz azaldu direlako. Egin beharra dago zerbait.

Txernobylen deus ez zen egin haurrekin lehenbiziko hiru urteetan, eta horrek ekarri zuen haien artean kantzerrak ugaritzea. Nahiko nuke Japoniako gobernuak honetaz zerbait egitea ahalik eta lasterren.

Zu Bielorrusiara joan zinen Txernobylgo istripua gertatu zenetik 7 urtera eta hango egoera ikusi zenuen. Laster ikusiko ditugu bisita hartako argazkiak… Zer aurkitu zenuen han?

Bielorrusian?

Bai, Bielorrusiara joan zinenean… orain ikusten dugu fotoa.

Begira, esan ziguten han ume osasuntsurik ez zegoela. Eskola batean 100 haur baldin bazeuden, 98k zeukaten osasun arazoren bat. Esan ziguten ume horiek gaixotu zirela immunitate sistema ahultzeagatik estresa edo traumaren bat medio. Bestela esanda, “gaixo” eta “sano” arteko tarte gris horretan zeuden. Haur gehienak denbora bonbak bezala zeuden, edozein unetan lehertzeko zorian.
Han klaseak 25 minutukoak ziren, 45ekoak izateko partez.

Esan nahi duzu 45 minutuko klasea ezin zutela agoantatu…

Hori da, oso errez nekatzen zirelako.

Haurren osasun horiek behartu al zituzten familietako batzuk leku hartatik alde egitera?

Bai, ikasketa maila handikoak izan ziren ihes egiten lehenak. Gelditu ziren familia baserritarrak, etxean norbait ezinduta zeukatenak, edo ume asko zeuzkatenak. Beste hitzetan, handik aterata aurrera ateratzeko modurik ez zeukatenak.

Zu Fukushiman ere izan zara, eta neurtu duzu han dagoen erradioaktibitatea. Beraz, biak ikusi dituzu: Txernobyl eta Fukushima. Zer pentsatzen duzu biak konparatzen dituzunean?

Erradiazio maila handiegia da Fukushiman. Astakeria da… Hori esango dizu Txernobylgoa ezagutzen duen edonork. Kanto eskualdean dauden “txoko beroek” Bielorrusian zegoena bezalako erradiazio maila daukate. Txernobylen jendeari ez zaio bizitzen uzten orduko microsiervert bat baino gehiago dagoen lekuetan. 199ko apirilaren 23an Bielorrusiako zonalde debekatuaren irteeran (zentraletik 30 kilometrora) 0.232 microsievert zeuden. Hemen jendeari uzten zaio bizitzen leku arriskutsuetan, Fukushima, Koriyama, Nihonmatsu, eta Date hirietan eta Fukushima probintzian.

2011ko Ekainak 11, Fukushimako Moriai Ikastetxea (eskolako patioa): 1.383 microsievert.

Ezin dut sinetsi. Ez dut sinetsi nahi. Ez dut konprenitzen ahal nire herriak jendea hain modu inhumanoan tratatzea. Baina tamalez hala da, eta eskoletako patioetan erradiazioen mailak urteko 20 milisievertera igota segitzen du oraindik. Diote ahalegintzen ari direla eradiazioen muga ahal duten pronto milisiervertera jaisten, baina araua ez dute aldatu. Umeak lasai dabiltza jolasean erradiazio handiko hirietan, Fukushima hirian, Koriyama hirian, Nihonmatsu hirian.

Txernobylen ikasi duzunarekin, zer uste duzu egin beharko litzatekeela oraintxe?

Haurrak berehala ebakuatu behar dira. Behar bada helduek ezin dezakete alde egin dirurik ezagatik, baina haurren kasua oso bestelakoa da. Ikasgelaka ebakuatu behar dira, esaterako. Gutxienez hilabeterako. Edo, bertan dagoen erradiazioa ikusta, ez itzuli denbora batean. Bestela ondorio larriak nozitu ditzakete. Bielorrusiako gobernuak bere gain hartu zuen haurrak erradiazioetatik aldentzea. Esate baterako, atzerrira bidali zituen atseden hartu zezaten, eta sanatorioetara ere igorri zituen.

Fukushiman hain handia da gaur erradiazio maila, ezen beldur bait naiz neurri horiek ez direla aski izango. Azken finean, bertan sortutako elikagaiak jan dituzte. Nolabait esateko, Fukushima litzateke Bielorrusian “Oihan debekatua” dena. Dagoen arriskuagatik, han sartzea debekatuta dago. Baina hemen jendeari baimentzen zaio “Oihanean” bizitzea, haurrei ere bai. Hori ezin dut onartu.

Eta osasun arazo horiek ez daude Fukushiman bakarrik. Arazo hau, nire ustez, askoz ikuspegi zabalagotik jorratu beharko litzateke. Kanton badira lekuak oso erradiazio handia daukatenak, eta haietatik haurrak atera beharko lirateke. Bielorrusian, erradiazioa 0,1 microsiervert baino gehiagokoa denean, haurrak gaixotu egiten dira… eta leku horiek Kantoko herri batzuekin parekatu ditzakezu, bertan produzituetakoak jaten dituztelako. Gaur egun Kantoko zenbait jendek dio sudurretik odolez ari dela eta diarreak nozitzen.

Hida doktoreak esan duenez, bi sintoma horiek ikusten badituzu, odol jarioa eta diarrea, barneko irradiazioaren seinale dira.

Nire ustez arrazo dugu benetan urduri egoteko. Une honetan gure egitekorik premiazkoena haurrak babestea da. Hobe da orain zorrotzegi jokatzea eta gero kritikatuak izateko arriskuan sartzea, ezer egin gabe geratzea baino. Gaur ikusi dugunez, arazoak ari dira gertatzen bata bestearen ondotik. Alde egin dezaketenek, alde egin behar dute. Eta gogoratu behar dugu gure osasunean nabaritzen dugun edozein aldaketa apuntatu egin behar dugula.

Mila esker, Noro andrea.

Gaurko saioa bukatzeko, Alemaniako Eguraldi Zerbitzutik hartuta, partikula erradioaktiboen zabaltzearen aurrikuspena ondoko hiru egunetarako.

Mundu osoari elkartasun eskaria zabaldu diote Fukushimako 100 emakumeek. Hain esanekoak izateko fama duten japoniarrak gero eta gehiago ari dira protesta egiten kalean, ikusi besterik ez dago Interneten aurkitu daitezken bideo ugariak. Nekazariek azaltzen dute haserrea, herritarrek beren gisan edo munduko talde ekologisten laguntzekin erradioaktibitatea neurtu eta jakinarazten dute (agintarien informazioak gezurtatuz)… eta orain amak mobilizatu dira.

“No more Nuclear Power” 100 Women from Fukushima bideoan laburbildu dute beraien kezka. Hairo Action elkartean ari den Ruiko Mutok esan du jendeak hartu behar duela arazo hau eskuetan, egoera aldatzeko. Haurrak Erradiazioetatik Babesteko Fukushimako Taldekoa den Sachiko Satok esan du: “Ezin ditugu haurrak salbatu handik atera-tzen ez baditugu. Dagoenekoz ez zaigu sutan dagoen etxea axola, umeak salbatu behar ditugu”.

Hurrengo irudietan Sato andrea mintzo da agintariekin egindako bilkura batean. Fukushimako eskola bateko jolastokian hartutako lurra ekarri du. Mahaian ipini eta geiger kontagailua hurbildu diotenean hau erradioaktibitatea salatzen hasi da zarataka. “Orduko 30 microSiervert markatzen du, baina agintariek diote ez dela arriskutsua”.

Egun horietako eserialdietan bi eskari zehatz egin dituzte. Bata, ku-tsatuta dauden lekuetatik haurrak ateratzea. Horretarako Gobernuak familiak diruz eta azpiegituraz lagundu beharko lituzke, sorterritik urrun bizileku berria antolatzeko. Gainerakoan, gurasoek beste inon etxebizi-tza eta lana aurkitu ezean haurrak kutsaduraren preso gelditzen dira.

Bigarren eskaria da Japoniako zentral nuklear guztiak ixtea. Lehen urratsa litzateke azken hilabeteetan itzalita daudenak berriro ez abiaraztea. Irekitzear direnetakoa da Tomari 3 zentrala, Japoniako iparraldean. Honek erregaitzat erabiliko du MOX famatua, plutonioa daramana, berrikitan istripu hilgarria jasan duen Frantziako Marcoulen produzitzen dena. Horregatik ere badauka halako oihartzuna Frantzian Fukushimako 100 emakumeen borroka baketsuak.

Baina haurrak ebakuatzeko bezain larria al da Fukushima hiriko eta oro har probintziako –eta inguruko beste eskualde batzuetako– ume eta gaztetxoen egoera? Tantaka bederik azalduz doaz Fukushimak eragindako erradiazioaren xehetasunak, hondamendia zenbaterainokoa izaten ari den erakutsiz.

Urrian ezagutu zen oraino Fukushimak airera eta itsasora isuri duten erradiazioaren neurria: 137 zesiotan 27.100 terabecquerel, denetara Txernobylgoak 1986an jaurti zuen guztiaren %74. Eta Fukushimako erreaktoreek kutsatzen jarraitzen dute, erregaiz eta ondoko materialez osatutako coriumek gori segitzen baitute.

Mundu osoan barrreiatuko da erradiazioa, baina parte handi bat Fukushima inguruetan erori denez hango partikulak barnatzen zaizkie jendeei. Ahulenak diren umeen artean nabarmen antzematen dira ondorioak, udatik ari dira gurasoak bezala mediku batzuk salatzen.

Immunitate sistemak ahulduta

Uztailaren 14an Japoniako Gure Planeta –OurPlanet-TV– telebista kate independenteak ContAct programa berezia eskaini zien Fukushima probintzian eta inguruko beste batzuetan erradioaktibitate handiaren eraginpean bizi diren haurrei: “Erradiazioek sintoma berriak eragiten dituzte: zer ari zaie gertatzen haurrei?”. Tokyobrowntabby sinatzen duen baten borondatezko lanari esker ingelesezko azpitituluekin ikus daiteke 25 minutuko saioa urritik, azaro hasieran frantsesezkoak gehitu dizkiote Fukushima-over-blogekoek.

ContActeko arduradunek aurretik ikusleei eskatua zien etxekoen osasunean aldaketarik nabaritu baldin bazuten jakinarazteko. Bostehun inguru gutun eta emailen bilduma erakutsi du saioaren aurkezleak. Gonbidatu du Mika Noro andrea, Txernobylerako Zubia elkartearen burua. Txernobyldik urtero haurrak atseden hartzera Japoniara eramaten dituztenez, ondo ezagutzen zituen inguru kutsatuan bizi direnen sintomak. Telebistan esan duenez, martxoaren 11ko istripuaren ondoren berehala hasi zitzaizkien antzeko sintomen albisteak iristen. Haurrak Erradiazioetatik Babesteko elkartea antolatu zutenean, udaberrian, mediku talde bat jarri zuten jendearen kezkak argitzeko, urduri zebiltzanak lasaitzeko, ezer baino gehigo. Baina uholdeka zetorkien jendea osasun arazoak kontatuz; mediku boluntarioei egin behar izan zieten dei. Bistakoa zen agintariek aitortu baino askoz erradiazio handiagoa zegoela bazterretan.

ContActekoak izanak dira kon-tsulta horietako batzuetan. Medikuek haurrei okozpean tiroideak handituta aurkitzen dizkiete, gurasoek kontatzen diete umeak oso-oso ahul dauzkatela, eztarriko minez sarri, sudurretik odol jario hasten direla edonoiz, beherakoak dauzkatela behin eta berriro…

Masamichi Nishio doktoreak, Hokkaidoko Kantzer Erakundeko buruak aitortzen du kamera aurrean haurren sintoma horiek erradiazio dosi apalen zantzu klinikoak direla. Garaia dela munduko agintariek kutsadura mota hau aitortu eta kontutan hartzeko. Bitartean, erradiazio handia erori den lekuetako ospitaleetan askotan medikuek ez diete garran-tziarik ematen sintoma horiei, edo erradiazioen eraginen ezagutza faltagatik, edo agintarien mendekuen beldur direlako. Aldiz, Mika Noro eta bere taldeak herritarrei eskatzen diete ospitaletara jotzeko, diagnostikoaren eta egindako frogen agiriak ondo gordetzeko, etorkizunean garrantzizkoak izango direlako.

Modua daukan askok dagoenekoz alde egin du Fukushima inguruetatik. “Nahita joandakoak” dira hizkera ofizialean, paraje haietan bizitzea posible baita agintarien erabakiz. Mika Norok garbi zehaztu duenez, Fukushima inguruetan dagoena baino erradioaktibitate gutxiagorekin herri osoak ebakuatu ziren 1986an Txernobyl eskualdean.

Fukushiman dirautenen bizimodua gogorra da. Haurrena batik bat. Edonora joateko dosimetroa eraman behar dute aldean. Eguna nola datorren, askotan ez daukate jolasera ere irteterik kanpora. Internetez ikusi beharko dituzu.

Argazkiaren testua:

Green Act erakundeak sarean laga duen irudi honetan emakume talde bat ari da sloganak oihukatzen Tokion, energia eta industria ministerioaren atarian, azaroaren 3an. Aurrean daukate artilez osatutako haril handia, elkartasunaren ikurtzat. Fukushimako 100 Emakumeek egin deiari erantzunez bildu dira, inguru kutsatuetatik haurrak azkar ebakuatzeko eta zentral nuklearrak ixteko eskatzeko. Azaro hasieran antzeko elkarretaratzeak egin dira munduko hiri askotan, hala nola New Yorken, Parisen, Bretainiako Lannionen…

Informazio gehiago:

- “Zer ari zaie gertatzen haurrei? Erradiazioek eragindako sintoma berriak” bideoa, euskarazko azpitituluekin.
- Fukushimako emazteekin elkartasunean biltzeko deia Frantziako Sortir du Nucleaire mugimenduaren gunean.
- Greenpeaceren bideo honetan Fukushimako amek beren borroka baketsua esplikatu dute ingelesez.
- Fukushimako 100 emakumeetako nagusienen hitzak bideo honetan, ingelesezko azpitituluekin.
- Emakumeen eserialdia gaztelaniaz Argentinako Greenpeacek kontatuta.
- OurPlanet-TVren gunea, ingelesezko atalean.
- Fukushimako haurrei buruzko bideoa frantsesez azpititulatuta.
- Bideo bera ingelesezko azpitituluekin.
- Obligaziorik gabe “nahitara” ebakuatu duten batzuen sentimendu nahasiak ingelesezko video honetan.
- Fukushimako haurrez “Message in a bottle” film dokumentala egiten ari denaren blog oso interesgarria.

Anaiarenera iritsita, auzoko bizilagun koadrilla dago urari begira. Pixkanaka baina eten gabe gora ari omen da. Aspaldi ez bezala. Atertzeko itxurarik ez. Lehen auzoa dugun Antton Pikabeari galdetu diot. “Bai, bai, sartu egingo zaiguk”. Gutaz ari denean gutxienez hiru etxez ari da, aspaldiko bizilagun asturiarrak bizi diren zokoenekoaz, bereaz eta gureaz, anaia eta koinatarenaz. Buztinezko loreontzi txikia ipini dugu uraren mugan. Ordu erdian estali du, 12 zentimetro. Metro bete baino gutxiagora dago Ezpaldi-zaharreko sukaldea. Hurrengoan ontzi handiagoa, 20 zentimetro, ordu betean.

Nola ikusten duk, Antton? “Aspaldi ari ninduan esaten: 33, 53, 83, beranduenera jota 2013an egokitzen zela. Gaur duk eguna”. Neronek ere ez nuen sinetsi nahi, nahiz eta inguruko bat baino gehiago gogaitu dudan  urteotan kafea jokatu nahian ezetz pasa 2013tik uholde handia gabe. Eguna iritsita, urak mantso baina erruki gabe egiten du gora. Marea ordu biak aldean omen da, baina Aginagaraino  ordu betez berandutuko da. 1983an orduko zaharrenak zeuden kalkuluak egiten, deitu Lasarteko norbaiti, ea Tolosatik zer dioten, aber hemen mendiak zer dakarren, mareak nola diren, eta erabaki noiz etxe bat hustu. Bizitzaren lehen lubakian gu gaude orain.

Hernanin erreka bazterrean bizi diren lagunei deitu. Juxtu juxtuan libratzen dute etxea oraingoz, baina mendia izugarri ari omen da ematen. Erne ibili, atera zait, zalantzarik baldin bada behe-barrukoak atera goiko solairuetara eta kontuz, baina oso kontuz, errekak heriotza dakar. Gaurkoa kristorena izango da, inportantea bizirik ateratzea da, ez ahaztu.

Interneten sartu naiz. Non daude kazetariak, zein larretan? Eta komunikabideon zerbitzu sozial izakera? Eta herritar oro kazetari bihurtu behar omen zuten sare sozialak? Ez al zuten gaur kea dariola aritu behar? Urak ito ote ditu aifonak/blakberriak, ala jolasak? ARGIAko lankideak behintzat hasi dira albisteen laburpenak ematen. Gu beste inor ez al dago itotzeko zorian?

Urak gora eten gabe eta zirt edo zart egiteko unea heldu da. Arriskurik handienean diren bizilagunek etxebizitza bera daukate uraren mende eta  lagundu behar zaie tresnarik garestienak ateratzen, gainerakoak barruan geratuko dira armairuen gainetan-eta kokaturik, izan koltxoi eta bestelakoak. Ondoko bi etxeetan sotoak besterik ez dira arriskuan, autoak aspaldi mugitu zituzten, dauzkaten tresna elektriko urriak igo, gainerakoetatik ahal direnak apaletan kokatu metro betetik gora, hortik gora jotzea milagro txarra beharko luke. Eskerrak Aginagan argia baden, erruki ditugu ilunpetan ariko direnak. Iritsi da azkenean. Itxi ateak ahal den moduan, plastikoak, blokeak, egurrak, zakuak, ahal zena egina dago.

Mantso, lasai, errukigabe sartu da ura etxean. Negar bat, ondoren jarioa, laster estolderia borbor, behatz bat, ahurra bete, etxe barruko bigarren eskailera maila, hirugarrena atzazal puntta batengatik ez du estali. Utzi bakean eskailera eta goazen gora. Ez sufritu horri erreparaka, goia jo du, ez da ezer pasako, ikusiko duzu, gogorra da norbere etxea putzu ikustea baina oheratu baino lehen alde egingo du, lasai, sartzeko bezala dauka bidea irteteko Oriak.

Anaiaren koinatu Mikelek bere ostatutik patata tortila eta tripakiak ekarri ditu, larri daudenak elikatuz kontsolatu nahi ditu mahaian eseri arazita. Iloba gazteak belarria erne dauka. Etorri behar zian. 1933an izan omen huen sekulakoa, orduan Guipuzcoana autobusa eraman zian Urolak Zestoa ondoan, dozena eta erdi jende itoaz. 1953an hurrengoa jesukristorena, orain urpean dagoen etxean ezagutu genian hark utzitako marka mutikotan. 1983koa etorri zen gero, gaurkoa baino handiagoa. Hemen bertan gutxienez metro erdi bat gehiago izango huen, hala izorratu zizkian hark Gipuzkoa eta Bizkaia osorik. 1992an menditik etorri huen kolpea, hemen ez hituen urak atera baina Txokoalden akordatuko dituk, ingeniari azkarren batek asmatuta estalia baitzieten aurretik erreka, jakin ezak geroztik zenbat diru xahutu zuten hura berriro harrotzen. Ikus’tak nola estutu dioten  zintzurra Urumeari Donostian Loiolako erriberetan, gorago igarriko ziotek, Loiolan, Martutenen, Ergobian, Astigarragan, Hernanin… Urak bere lekua eskatzen dik.

Animo, hasi dela igo bezala jaisten. Hamarrrak-hamar eta erdietarako hustua izango da sotoa. Lantegi ederra utziko du lohiak garbitzen, arimaraino barnatzen da mausar hori. Handienak kentzen ahalegindu beharko oheratu aitzin. Eta bihar etxekoentzako tarea galanta. Pentsatzen jarrita, alferrikako hainbat traste zahar gainetik kentzeko aitzakia ederra. Horrelakoak dira krisiak, suntsituz berriarazten dute. Ez da hain konplikatua uletzeko, aurretik gertatuen markak bistan egon ohi dira. Baina zikloa osatuko duen estualdi berria iritsitakoan kosta egiten da sinesten, ura gerritik gora eduki arte, eta orduan sarritan beranduegi da altzariak osorik ateratzeko. “Bai, zera sartuko duk!” esan zigun batek igandean, “hortxe jaioa nauk ni!”. “Seguru ez duala ahaztu non jaioa haizen?” erantzun behar nion.