Euskaraz entzutea harrigarri da batzuentzat.

Lagun taldea elkartu gara Bilbon. Mahaiaren bueltan hitz eta pitz ari gara. Taldeko baten senidea agertu da, aulkia hartu eta gure ondoan esertzeko baimena eskatu du, “me gustaría escucharos hablar en euskara”. “Bai, bai ez dago arazorik”. Minutu batzuk igaro ditu gu entzuten. Alde egin duenean lagun kuadrillako batek ezusteko desatsegina hartu du: “A, baina ez al da espainiarra? Nik uste nuen kanpotarra zela eta jakin-minez eseri dela gu entzutera”. “Bilbotarra da nire senidea, euskaraz eta azkar hitz egiten ari ginela konturatu da eta arretaz entzuteko grina sartu zaio”. “Zenbat urte dauzka?”. “20”. “20 urte, bilbotarra eta euskaldunak euskaraz hitz egiten entzutera eseri da gure ondoan?”. “Sikiera borondatea erakutsi du eta umil eskatu du baimena”. “Ez naiz bere aurka ari, egin duenak harritu nau”. “A ereduan ikasi du, senide guztiak erdaldunak ditu, ni salbu”. “Gauza bat da euskaraz ez hitz egitea, eta beste bat euskaldunei baimena eskatu eta aulkian esertzea, hizkuntza sekula entzun izan ez balu bezala. Gaurko kezka ez al da bada ezagutza asko igo dela eta erabilerarekin daukagula arazoa? 20 urte ditu!”.  “Bilbon bizi da, gaztelaniaz ikasi du; zenbat aldiz entzungo zuen autobusean Euskadi Irratia?”.

Euskalduntze alfabetatzean urtetan aritutako laguna lur jota geratu da, harrituta dagoela dio –agian ez du sinetsi nahi 2012an 20 urteko gazteak egoera horretan egon daitezkeenik–. Ingurukook pragmatiko agertu gara: A ereduan ez zuen gauza handirik ikasiko / Bilbon euskara entzuteko aukerak ez dira ikaragarriak / berak ere ez zuen belarria jarriko… Pragmatikoak izan garela diot, baina seko harrituta geratu denak pentsatuko du etsiak hartu gaituela. Lagunak horrelako egoeratan harritzeko eta sumintzeko gaitasuna ez galtzea aldarrikatu du. Beste batzuek onartua dugu, euskararen normalizazioaren bidean, halako errealitate gordinek ere behin baino gehiagotan abiapuntu izan beharko dutela.

Bernat Joan i Mari.

Egunak dira Udaltopeko jardunaldiak bukatu direla, baina apunte-errepasoan hasi naiz eta Bernat Joan i Mari Eivissako soziolinguistak botatako hitz batzuk aurkitu ditut koadernoan. Hark egindako hausnarketatxoa ekarri dut hona. Haren ustez, gehiegikerien ondorioak gehiegikeriak amaitu eta askoz geroago ere agertzen dira (gehiegikeria frankismoa da). Gainera –adierazi zuen– inpaktoa arriskutsuagoa da, ez baikara jabetzen bizi dugun egoeraz. Frankismoan euskara babesik gabe eta jazarria izan zen; orain elebakartasunaz eta elebitasunaz hitz egiten dugu. Askatasunarekin lotzen dira termino horiek, “baina nork dauka hizkuntza aukeratzeko eskubidea?”. Franco ezagutu ez duen belaunaldia daukagula dio Joan i Marik, eta horregatik, euskarak (eta Espainiako Estatuko beste hizkuntzek, gaztelania salbu) garairik zailena bizi du. Gaur egungo egoera soziolinguistikoak injustizia historiko haren ondorio dira, baina belaunaldi berriek ez zuten garai hura ezagutu. Hala dio berak: “Oraindik atzeraka goaz, baina 20 urte igarotzen badira epe hori hizkuntzarentzat hilgarria izan gabe, beste garai bat hasiko dugu”.

Adela Ramírez, askatasuna eman dion eskutitza eskutan duela.

Adela Ramírezek  22 urte zeuzkan Mexikoko Justiziak bere haurra hiltzeagatik epaitu eta kartzelara bidali zuenean. Chiapaseko txol komunitateko kideak ez zekien irakurtzen eta idazten, eta ez zekien gaztelaniaz. Txol hizkuntza hitz egiten zuen.

Erditzeko gutxi falta zitzaiola haurra galdu zuen eta epaileak erabaki zuen haurra nahi ez zuelako hil zuela. Epaiketan ez zuen itzultzailerik izan Ramírezek eta aurrean jarritako paper guztiak sinatu zituen. 15 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Presondegian gaztelania ikasi du eta bere bertsioa kontatu ahal izan du: eskaileretan erori eta konortea galdu zuen eta kolpeen ondorioz galdu zuen haurra. Zazpi urte eta erdi igaro ditu espetxean eta orain, Juan Sabines Chiapaseko gobernadoreak askatu egin du esanez atxiloketa bidegabea izan zela. Martha Figueroa abokatua ez dago oso seguru gaztelania ikasi eta bere burua defendatzeko aukera izan duelako askatu dutenik, hauteskundeak gertu egoteak zerikusia izango duela uste du. Figueroa abokatuak 30 urte daramatza bazterketa bizi duten emakumeak defendatzen eta hil honetan beste bi emakume kartzelatik ateratzea lortu du.

Mugimendu feministak, gizonak emakumea hildakoan familia harremana aringarri baino larrigarri izatea eskatu zuen, baita lortu ere. Figueroa abokatuaren ustez, emakumearen kontra darabilte lorpena, gizonek emakumea hiltzen dutenean ez baita erabiltzen, eta aldiz, emakumeek abortatzen dutenean edo erditze txarra izaten dutenean espetxe zigorrak izaten dituzte.

Adela Ramírez emakumea da, hizkuntza ez hegemoniko bateko komunitateko kidea eta pobrea da.

Albiste hau El País egunkariak ekarri du. Hemen osorik.

Hiru ikerketen liburu azalak.

Haur Hezkuntza ikasteko matrikulatuen %92 emakumeak dira eta unibertsitatean irakasleen %61 gizonak. Ez da kasualitatea, Haur Hezkuntza zaintzarekin lotura gehien duen irakasle lana da, adibidez  eta zaintza lanak emakumeari egotzi zaizkio historian zehar. Rol sexistek, estereotipoek, hor jarraitzen dute, nahiz eta Irakasle Eskolako ikasleek uste izan genero desberdintasunik ez dagoela dagoeneko.

Emakundek diruz lagunduta, Pilar Aristizabal Llorentek Generoaren trataera irakasleen formazioan izeneko ikerketa egin du. Aristizabal EHUko Gasteizko Irakasle Eskolako irakaslea da eta ikasleen artean egindako ikerketaren emaitzak plazaratu ditu. Historian zehar, emakumeen hezkuntza besteen zaintzarekin eta etxeko eremu pribatuarekin lotu izan da; gizonezkoena berriz, esparru publikoarekin. Sexuaren araberako banaketaren arrasto nabarmenak  gaur egun ere badirela frogatu du ikerketak. Lana eta ikasketak aukeratzerakoan genero desberdintasunak nola eragiten duen ikertzeaz gain, ikasleek berdintasun /desberdintasunarekiko duten pertzepzioa  aztertu du Aristizabalek. Ikasleek berdintasunaren gaian normaltasuna dagoela uste dute, gaindituta dagoela berdintasunaren afera. Erakunde publikoek diskriminazio positiboa baliatzea ez dute ontzat hartzen, eta ezer ez egitearen aldekoak dira, alegia, normal jardutearen aldekoak.

Duela hilabete batzuk Argia astekarian hezkuntza sistemak emakume-gizonen arteko berdintasuna/desberdintasuna nola kudeatzen duen jakin nahi izan genuen. Erreportaje hartan (2299. zenbk., 2011-11-20) ikusi ahal izan genuen irakasleek, gizarteko edozeinek bezalaxe, sexuaren araberako rolen banaketaz hala moduzko kontzientzia zutela eta Irakasle Eskoletan premiazkoa zela genero ikuspegia lantzea.

Emakunderen laguntzari esker beste bi ikerketa interesgarri argitaratu dira: Raquel Royo Prietoren Maternidad, paternidad y conciliación en la CAE eta  Situación penitenciaria de las mujeres presas en la cárcel de Saturraran durante la Guerra Civil Española y la primera posguerra. (Ana Isabel Pérez Machío izan da koordinatzailea). Lehenengo ikerketak ondorioztatu du gaur arteko gizon-emakume bikoteek bete dituzten rol sexistak erreproduzitzen segitzen dutela oraingoek ere.  Bigarren ikerketan kartzela sistema frankistak emakumeak nola tratatu zituen aztertzea izan da helburua.  Ikerketa honen inguruko artikulua idatzi zuen Argian Ander León ikerketa taldeko kideak.

Hitz egin ezean, euskara entzun.

Guillermo Gómezi Profesor de ELE en apuros blogean irakurritakoaren harira akordatu naiz asteburuko bi egoeraz. Gómezek aitortzen du elebitasun pasiboaren oso zalea ez dela izan, baina orain bide interesgarria izan daitekeela uste duela. Elebitasun pasiboaren bi adibideren erdian izan naiz asteburuan. Larunbatean Euskal Herriko Bilgune Feministak antolatutako topaketetako tailer batean izan naiz. Nire alboan duela urte batzuk atzerritik etorritako kazetaria eseri da; ezagutzen dut, ez du euskaraz hitz egiten eta pixka bat ulertzen du, nahiz eta berak esan poliki hitz eginez gero ulertzen duela. Korapiloa egin zait eztarrian, hiru bat orduko saioa aurretik, gutxi gara tailerrean eta  gaztelaniaz egin behar ote dugu? Gaur nekatuta nago , ez daukat gaztelaniaz egiteko gogorik, euskaraz ez dakien bakarra da, nik paso egingo dut eta euskaraz egingo dut… Tailerreko gidariak bakoitzak aurkezpentxoa egitea eskatu du, “ea, ea zer gertatzen den…” pentsatu dut. Atzerriko kazetariak hitz gutxitan egin du aurkezpena, euskaraz, eta gero gaztelaniaz esan du entzutera etorri dela. Gidariak esan dio ea ulertzen duen euskaraz, eta besteak baietz, makal eginez gero baietz. Ez da egia, nik badakit gutxi ulertzen duela, eta berak ere honezkero bazekien zenbat ulertuko zuen eta zenbat ez. Txalogarria iruditu zait kazetariaren jarrera, hantxe egon da hiru orduz, entzuten, elebitasun pasiboa praktikan jartzen, euskara ikasten.

Igandean, Lilatoia. Betiko lagun korrikalariarekin bazkalduko dut. Herri euskaldunean jaioa da, Espainiatik etorritako gurasoak… betiko perfila. Ez du hitz egiten euskaraz eta pixka bat ulertzen du, nahiz eta berak esan ondo moldatzen dela ulertzeko. Zer egin? Dena euskaraz egiten badut beste lagunekin berak ez du lortuko konbertsazio bat bera ere jarraitzea. Bietara egin dugu. Euskaraz egin dugunean oso adi jarri da, batzuetan igartzen zaio ulertzen duela eta beste batzuetan ez du haria segitu. Berarentzat egoera gogorra dela pentsatzen aritu naiz, herri euskaldunean jaio, beste herri euskaldun batean bizi… eta kapaz ez herrikideen euskara ulertzeko. Ez ezazue ordea, bestela ulertu, niri pena eman dit berak, baina segitzen dut pentsatzen deseroso sentitu behar dutela, alegia, behin eta berriz deseroso sentitu behar dutela euskaraz jo eta su ari direnen erdian, adi-adi… ikasi arte, sikiera ulertzera heldu arte. Beste kontu bat litzateke hitz egiten ikastea.

Politena gero etorri da. Hegoamerikar tankera duen zerbitzariari edaria kobratzeko eskatu diot euskaraz, jakin gabe ulertuko didan ala ez, eta albotik, barrez, aipatu berri dudan lagunak: “Baina ba al dakizu ba ulertuko dizun euskaraz?”, eta nik “Probatu egin behar da!”. Ez dakit zerbitzariak entzun duen gure konbertsazioa, baina “sei euro eta hamar” erantzun du euskaraz. Nik lagunari, “ikusten?”. “Es verdad!, es verdad!”.

Betiko kontuak dira, nobedaderik ez, baina asteburuko bi pox txikitxo niretzat.

Euskal Herriko Bilgune Feministak antolatutako Emakume Abertzaleen V. Topaketa Feministak izango dira martxoaren 2, 3 eta 4an Leitzan. Hamar urte igaro dira Bilgune Feminista sortu  zenetik. Miren Aranguren iruñarra mugimenduko kidea da hasieratik. Datorren astean argitaratuko dugun Argian, 2312. zenbakian, elkarrizketa egin diogu. Aperitibo gisa, paperean lekurik gabe geratu diren hiru gai jorratu ditugu ondoren: gizonen egitekoa, hedabideen jarrera eta abortua.

Zein mezu daukazue gizonentzat?

Normalean mezua emakumeei zuzentzen diegu eta feminismoan sinesten duten guztiei. Gizonei hausnarketa egiteko eskatzen diegu, jendarte osoari eskatzen diogun bezalaxe, hausnar dezatela zein motatako jendartea sortzen ari garen, zein ardura daukaten. Guk beti esaten diegu: “Pribilegio asko dauzkazue eta benetan bide berean joan nahi badugu pribilegioak alde batera utzi behar dira”. Ulertzen dut prozesu zaila dela, niri ere gertatzen zait; zuria naiz, Europakoa, lehen mundukoa eta badauzkat beste batzuek ez dauzkaten pribilegioak. Baina saiakera egin behar dugu.

Zein da hedabideen jarrera?

Orokorrean geroz eta okerrago ikusten ditut. Telebista piztu eta negarrez hasteko modukoa da; zein gizon eredu, zein emakume eredu, zein harreman eredu, indarkeria nola lantzen duten, emakumeen presentzia… Telebista nahiko Berlusconizatuta daukagu, Italiako eredua geroz eta indar handiagoa hartzen ari da Euskal Herrian ikusten ditugun kateetan, hala nola  Gran Hermano, El Conquistador eta ¿Quién quiere casarse con mi hijo? programetan. Lotsagarria da, baita beldurgarria ere.

Hainbat egunkaritan eta irratitan bestelakoa da ordea jarrera. Hedabide batzuetan borondate oso ona dago, nahiz eta egia den hedabideek jendartearen isla izaten jarraitzen dutela. Zenbait komunikabidetan mugarriak jartzen ari dira eta gu oso pozik gaude. Lehen inork ez zigun kasurik egiten eta gaur egun ez da kasualitatea horrelako elkarrizketak egitea, prentsaurrekoetan interes gehiago azaltzea…

PPren Espainiako Gobernuak Abortuaren legea aldatu nahi du. Zer iritzi du Bilgune Feministak?

Betikoa da. Mugimendu feminista Euskal Herrian ia-ia horregatik sortu zen. Kontua zer da? Emakumeok oraindik ezin dugula gure gorputzaz erabaki, hortaz ez daukagu abortu libre eta doakoa. Gure erabakiaren gainetik jartzen dira Eliza Katolikoaren morala eta eskuinaren baloreak. PSOEK onartu zuen legean ere hutsune asko ikusten bagenituen, 1985eko legera itzultzeak zer ekartzen du? Orain dela urte biko egoerara itzultzea. PSOEk ez zuen kode penaletik atera eta delitua izaten jarraitzen du abortuak. Estatu frantsesean eta Europako beste herrialde batzuetan ez da hori gertatzen, nahiz eta abortatzeak mugak dituen, ez da delitua.

Estatu espainiarrean delitua da. Arazoa ez da “abortua bai” “abortua ez”, baizik eta ea noizbait emakumeok gure bizitzaren eta gorputzaren gainean modu askean erabakitzeko eskubidea izango dugun. Aurre egin behar diogu erasoari, baina bada garaia mugimendu feministaz gain jendartearen aldetik inplikazio sozial handiagoa egoteko, jokoan dagoena ez baita guk abortatuko dugun ala ez, baizik eta pertsonek gure gorputzaren gainean erabakitzeko eskubidea izango dugun ala ez.

TV3ren aldeko afixa.

Ipar Katalunian ikusi ikusten zuten telebista katalanez, Frantziako Estatuak onartu egin izan duelako, baina ez legezkoa zelako. Orain bai, orain Frantziako Ikus-entzunezkoen Kontseilu Gorenak eta Frekuentzien Agentzia Nazionalak TVCren telebista kateak 37. katean kokatu ditu. Horrek esan nahi du Ipar Kataluniako biztanleek Kataluniako TV3, 33, 3/24 eta Super 3 telebista kateak ikusten segi ahalko dutela orain arte bezala, baina hemendik aurrera emisioak legalak izango dira. Ez da Frantzia hizkuntza gutxiagotuen aldeko politiketan lehen postuan ibiltzen den horietakoa, baina oraingoan keinu txikitxo bat egitea otu zaio. Ea Valentziako Gobernuak gauza bera egiten duen eta behingoz han ere TVC lasai ikus dezaketen. Etxean ez gabiltza askoz hobeto, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak ETB Nafarroan digitalean ikusteko azpiegiturak paratzea garestia dela esaten segitzen dute. Espainiako Gobernuak, hari horri tiraka, EAko militanteei zigor espedientea ireki die, baimenik gabe ETB ikusteko hedagailua paratzeagatik Erreniegan.

Nafarroako hezkuntza sistema etorri zait burura. Gogotik ari dira ingelesaren alde; euskararen kontra eta gaztelaniaren alde lanean.

Kontua da El Paíseko artikulua interesgarria dela.

Victor García de la Concha, Cervanteseko zuzendaria.

Nork esan du krisia dela-eta euskara sustatzeko dirurik ez dagoela? El País egunkariak joan den asteburuan elkarrizketa egin zion Cervantes Institutuko zuzendari berriari, Víctor García de la Conchari. Galdera-erantzunak hasi aurretik, kazetariak, gaztelania munduan zehar bultzatzea helburu duen Cervantes Institutuaren datuak ematen ditu: 1.160 langile, bost kontinenteetako 77 herrialdetan banatuta. 2011ko aurrekontua 103 milioi eurokoa. Kazetariak berak deitu dio Cervantesi “multinazional”. García de la Concha duela bi urtera arte Real Academia Españolako zuzendaria izan zen. 6,5 milioi euroko aurrekontua zuen eta ia 100 langile. Cervanteseko zuzendari berriak, besteak beste, adierazi du itsasontzi hispaniarrak gora datozen herrialdeetara iritsi behar duela, hala nola, Txinara, Koreara, Japoniara, Indiara, eta nola ez, Amerikako Estatu Batuetara eta Brasilera.

Eta nork esan du hizkuntzarekin politikarik ez dela egin behar?

Sorgindu zaitez kanpaina.

800.000 eurori aurre egin beharrean dago Acció Cultural del País Valencià. Erakunde horrek egindako eskaerari erantzunez, 2010ean Mugarik gabeko telebista izeneko sinadura bilketa egin zen Euskal Herrian. Madrilgo Gorteetan 500.000 sinadura aurkeztu nahi ziren, Espainiako Estatuko telebista autonomikoen seinalea euren muga administratiboetatik kanpo ikusi ahal izateko. Alegia, Nafarroan ETB ikusteko, Valentzian TV3 eta Asturias-Leonen TVG. Aise gainditu zen sinadura kopurua eta Diputatuen Kongresuan segitzen du eskaerak atzera-aurrera. Erakundea ordea, ez da geldirik egon eta hedagailuak paratu zituen Alacanten, Valentzian eta Castellón TV3 Kataluniako telebista ikusi ahal izateko. Valentziako Generalitateak 300.000 euroko bi isun jarri zizkion Acció Cultural del País Valenciàri; interesak kontuan hartuta 800.000 euro ordaindu behar. Erdia dauka ordaintzeko eta Donostiako Espai Catalunya Topalekuak eta Porrerako (Tarragona) Vall Llach upeltegiak Sorgindu zaitez-Embruixa’t kanpaina jarri dute abian isuna ordaintzen laguntzeko. Porrerako upeltegia Lluis Llach kantariak 1992an sortutakoa da eta Priorateko Jatorrizko Izendapenaren barruan dago. Ardo botila 18 euroan salduko da. 9 euro ardoaren ekoizpen kostuak estaltzeko erabiliko da eta beste erdia isuna ordaintzeko. Valentziako Gobernuak Acció Cultural del País Valenciàri esan zion telebista ikusteko ipinitako hedagailuak ilegalak zirela. EA alderdiko militanteek duela gutxi adierazi dute Nafarroako Erreniega mendian paratu dutela hedagailua ETB Iruñerrian ikusi ahal izateko. Nafarroako Gobernuak segituan esan du ekintza narratsa, pirata eta legez kanpokoa izan dela. Beharbada zainzuriak, piperrak edo olioa saltzen hasi beharko dugu…