Nafarroako hezkuntza sistema etorri zait burura. Gogotik ari dira ingelesaren alde; euskararen kontra eta gaztelaniaren alde lanean.

Kontua da El Paíseko artikulua interesgarria dela.

Victor García de la Concha, Cervanteseko zuzendaria.

Nork esan du krisia dela-eta euskara sustatzeko dirurik ez dagoela? El País egunkariak joan den asteburuan elkarrizketa egin zion Cervantes Institutuko zuzendari berriari, Víctor García de la Conchari. Galdera-erantzunak hasi aurretik, kazetariak, gaztelania munduan zehar bultzatzea helburu duen Cervantes Institutuaren datuak ematen ditu: 1.160 langile, bost kontinenteetako 77 herrialdetan banatuta. 2011ko aurrekontua 103 milioi eurokoa. Kazetariak berak deitu dio Cervantesi “multinazional”. García de la Concha duela bi urtera arte Real Academia Españolako zuzendaria izan zen. 6,5 milioi euroko aurrekontua zuen eta ia 100 langile. Cervanteseko zuzendari berriak, besteak beste, adierazi du itsasontzi hispaniarrak gora datozen herrialdeetara iritsi behar duela, hala nola, Txinara, Koreara, Japoniara, Indiara, eta nola ez, Amerikako Estatu Batuetara eta Brasilera.

Eta nork esan du hizkuntzarekin politikarik ez dela egin behar?

Sorgindu zaitez kanpaina.

800.000 eurori aurre egin beharrean dago Acció Cultural del País Valencià. Erakunde horrek egindako eskaerari erantzunez, 2010ean Mugarik gabeko telebista izeneko sinadura bilketa egin zen Euskal Herrian. Madrilgo Gorteetan 500.000 sinadura aurkeztu nahi ziren, Espainiako Estatuko telebista autonomikoen seinalea euren muga administratiboetatik kanpo ikusi ahal izateko. Alegia, Nafarroan ETB ikusteko, Valentzian TV3 eta Asturias-Leonen TVG. Aise gainditu zen sinadura kopurua eta Diputatuen Kongresuan segitzen du eskaerak atzera-aurrera. Erakundea ordea, ez da geldirik egon eta hedagailuak paratu zituen Alacanten, Valentzian eta Castellón TV3 Kataluniako telebista ikusi ahal izateko. Valentziako Generalitateak 300.000 euroko bi isun jarri zizkion Acció Cultural del País Valenciàri; interesak kontuan hartuta 800.000 euro ordaindu behar. Erdia dauka ordaintzeko eta Donostiako Espai Catalunya Topalekuak eta Porrerako (Tarragona) Vall Llach upeltegiak Sorgindu zaitez-Embruixa’t kanpaina jarri dute abian isuna ordaintzen laguntzeko. Porrerako upeltegia Lluis Llach kantariak 1992an sortutakoa da eta Priorateko Jatorrizko Izendapenaren barruan dago. Ardo botila 18 euroan salduko da. 9 euro ardoaren ekoizpen kostuak estaltzeko erabiliko da eta beste erdia isuna ordaintzeko. Valentziako Gobernuak Acció Cultural del País Valenciàri esan zion telebista ikusteko ipinitako hedagailuak ilegalak zirela. EA alderdiko militanteek duela gutxi adierazi dute Nafarroako Erreniega mendian paratu dutela hedagailua ETB Iruñerrian ikusi ahal izateko. Nafarroako Gobernuak segituan esan du ekintza narratsa, pirata eta legez kanpokoa izan dela. Beharbada zainzuriak, piperrak edo olioa saltzen hasi beharko dugu…

Neurriaren garrantzia.

Aldagela publikoetan nago, ama-alabei begira, hobeto esanda, aditzen. Diskrezioz ari naiz, baina nire belarriak haien aldera makurtuta daude. Amak alaba txikiari euskaraz egiten dio eta alabak amari ere bai. Ze ondo, ze polita. Halako batean, eszena bukolikoan, bigarren alaba agertu da. Ama, alaba zaharragoari (zazpi bat urte izango ditu) gaztelaniaz hasi zaio. Triskantza! Belarriak alde batera utzi eta lotsarik gabe begiratu diot hirukoteari. Ez dago zalantzarik, ama bera da hizketan eta seguru biak bere alabak direla, antz handia daukate-eta. Nola liteke? Alaba bati euskaraz eta besteari gaztelaniaz? Esplikazioa behar du… Eta derrepente aittitta etorri zait gogora, eskuan metroa duela, bilobak sukaldeko paretan neurtzen. Harro asko egiten zuen marka lapitzarekin, bilobak hazten ari zirela ikusita. Aldagelako zurrunbilo (niretzat zurrunbiloa, hirukotea lasai ederrean ari da bi hizkuntzetan) linguistikoari aurkitu diot esplikazioa: amarentzat hizkuntzak zentimetro kontua dira, hainbeste zentimetrora arte euskaraz, eta hortik aurrera gaztelaniaz.

Kasares, Zapata eta Aleman. (Arg: J. Santesteban)

Nafarroako Euskararen Foru Legeak 25 urte betetzen ditu gaur. Iritziak, aldarrikapenak eta kexak ugari izango dira batean eta bestean. Ondoko lerroetan Paula Kasares, Sagrario Aleman eta Oskar Zapataren iritziak jaso ditut, azaroko Larrun hilabetekarian esandakoak.

Sagrario Aleman: “Legea sortu aurretik, urte bat lehenago, Jesus Azkonak azterketa egin zuen nafarren jarrerak ikusteko eta hark zioen Nafarroa guztian, ez iparraldean eta Iruñerrian bakarrik, Erriberan ere bai, euskararen aldeko jarrera nabaria zela. Jarreragatik balitz lege hobea egin zitekeela zioen. Ez zuen zonifikazioa proposatzen, legearen aplikazioak ordea tokian tokiko egoera soziolinguistikoa kontuan hartu behar zela zioen. Ondoren, Azkonaren azterketaren iritziaren kontra egin zen Legea, zonifikazioa eskubideetan oinarriturik egin zen”.

Oskar Zapata: “Noski hobeto egin zitekeela, erabaki politikoak egon dira horrela edo hala izan ez zedin. Gauza batzuk oso argigarriak dira zonifikazioari dagokionez. Gaur egun Nafarroako euskaldun gehienak Iruñerrian bizi gara. Oso ongi lotu zuten hori: Iruñerria ez dugu elebidun egingo. Alegia, zerbitzuak eskaintzen diren eskualdean ez dago euskaldunentzat eskubiderik eta ez dago betebeharrik administrazioaren izenean, askotan. Eta Legeak horretarako aukera ematen bazuen, dekretuak etorri dira hori mugatzera”.

Paula Kasares: “Legeak zer ondorio ditu? Duela 25 urteko Legeak kontzeptu batzuk ezarri ditu. Adibidez, eremu ez-euskalduna eta eremu mistoa kontzeptuak. Bada belaunaldi oso bat logika horren barnean sortu dena, Nafarroako gehiena ez-euskalduna izatearen naturalitatea eta nolabait statu quo-a onartzen duena, ontzat ematen duena. Beraz, ez-euskalduna den tokian euskararen aldeko edozein gauza naturaren kontrakoa da. Kontzeptuok desmuntatzea zaila izanen da”.

Euskara Nafarroan izenburuko Larrun (159. Zenb) osorik hemen.

Mallorcako telebistako platoa. (Arg. Vilaweb)

Abenduaren 9an ateak itxi zituen katalan hutsez emititzen zuen Mallorcako hedabide publiko bakarrak. Urtean 10 milioi euroko aurrekontua zuen eta 115 langile. Denak kaleratu dituzte.  PPk gehiengoa duen Gobernuak adierazi du austeritate eta ardura planaren barruan sartu dela irrati-telebistak bertan behera uztea. Itxieraren berri Aritz Galarragari irakurri diogu Berrian. Mallorcan hasi dira du izenburua haren artikuluak eta ohartarazi du PPk katalanarekiko duen jokaera ikusita, IB3 edo Canal 9ko langilea balitz, ez litzatekeela lasai egongo, ezta TV3koa balitz ere. Ez zaio ahaztu zerrendan EITB paratzea. Langileak erne, baita ikus-entzuleok ere.

Emakumeen Aurkako Tratu Txarren Kontrako Eguna.

Bilbon, Mugarik Gabe-k antolatutako jardunaldiak. Bortizkeria matxistak eta horiei aurre egiteko estrategiak zuen izenburu. Dolores Juliano antropologo feminista hitzaldia ematen ari zen. Juliano ikaragarri komunikatzaile ona da, berdin da zenbat aldiz entzun diozun, hurrengoan ere txundituko zaitu. Emakumeen aurkako tratu txarren patologizazioa azaltzen ari zen. Oso sinple esplikatu zuen: “Lehen gizonak emaztea jotzea edo gaizki tratatzea etxe barruko kontua zen. Orain ez, orain denon arazo egin dugu. Alabaina, genero berdintasuna lortu dugu, emakumeok eta gizonok berdintasunean bizitzen ikasi dugu. Eta emakumeen aurkako tratu txarrak eta erailketak? Ai! Gizona oso haserre zegoen eta edanda… horregatik hil zuen emaztea. Derrepente gizonari ero kolpeak eman dio eta emaztea hil du. Baina lasai, berdintasuna lortu dugu, gizon batzuk dabiltza hor zehar edanda eta haserre. [José Diego Yllanesekin akordatu naiz, Nagore Laffage erail zuen iruñarrarekin]. Ez dira burutik eginda dauden gaixo solteak, gehiegi edan dutenak. Egiturazko biolentziaz ari gara”.

Gaur Emakumeen Aurkako Tratu Txarren Kontrako Eguna da.

Irakurtzeko gogoz bazaude:

-Espainiako Estatuko Genero Biolentziaren legearen eraginkortasunaz: “Grietas en la lucha contra el machismo” (El País)

-Emakumeentzako babes neurriez eta baliabideez: “Biolentzia matxistaren aurkako elkarteek emakumearen «biktimizazio bikoitza» dute mintzagai” (Gaur 8 )

-Genero berdintasuna ikastetxean nola lantzen den: “Betaurreko moreak Zaldupe eskolan” (Argia)

Topaguneak, Euskara Elkarteen Federazioak, datu argigarriak eman ditu. Nafarroako Gobernuak garairik onenetan 300.000 euro eman zituen diru-laguntzetan euskarazko hedabideentzat. 2012ko aurrekontuen proposamenaren berri eman du orain: hedabideetan euskara sustatzeko diru partida desagertu egin da, 0 euro.

Urte hau bukatzeko bi opari zeuzkan gordeta Gobernuak. Batetik, nahiz eta esleipena eginda egon 2011ko diru-laguntzaren bigarren epealdiaren %35 ez du ordainduko. Bestetik, buruan hartzeko zifra erraza idatzi du euskaraz aritzen diren hedabideei laguntzeko datorren urteko aurrekontuan: 0 euro. 2008ko uztailean 310.00 euroko diru partida blokeatu zuenetik gaur arte Ttipi-Ttapa TBren emisioak bertan behera geratu dira, besteak beste arazo ekonomikoengatik. 2009ko apirilean Xorroxin Irratiak diru-bilketa berezia abiatu zuen. 2010eko urtarrilean Bierrik elkarteak hasi zuen bizirik mantentzeko diru bilketa. Lehen larri zebiltzan Nafarroako euskarazko hedabideak itolarrian geratuko dira, 0 zifrak bere horretan segitzen badu bederen. Topagunearen ustez, 2012ko aurrekontuak babesten dituzten alderdiek euskarazko hedabideen heriotza zigorra sinatuko dute.

Euskara sustatzeko dirurik ez dago. Bestela gertatzen da gaztelerazkoekin. Azken urteetan Gobernuak 3.000.000 euro banatu ditu urtero Nafarroan emititzen duten hiru telebista pribaturen artean, alegia, Canal 4, Canal 6 eta Popular Televisión-en artean. 2012ko aurrekontu proposamenean 2.450.000 euro daude aurreikusita. Gogoan izan euskarazko hedabide guztien artean urterik onenean 300.000 euro banatu dituela Gobernuak. Publizitate instituzionalean ere diskriminazioa begi-bistakoa da. Gobernuak zuzenean edo zeharka hedabideetan sartzen duen publizitatearen %99 gaztelerazko hedabideetan jartzen du.

Euskarazko hedabideek ekilibrioak egin beharko dituzte –orain arte bezalaxe– %35 gutxiagorekin urtea amaitzeko. Datorren urtea berriz, beltza baino beltzagoa izango da aurrekonturik ez bada.

Topaguneak, Euskara Elkarteen Federazioak, datu argigarriak eman ditu. Nafarroako Gobernuak garairik onenetan 300.000 euro eman zituen diru-laguntzetan euskarazko hedabideentzat. 2012ko aurrekontuen proposamenaren berri eman du orain: hedabideetan euskara sustatzeko diru partida desagertu egin da, 0 euro.

Bihar, azaroak 22, bozkatuko da aurrekontu proposamena Parlamentuan.

Topaguneak azken albisteari buruz egindako gogoeta eta azken urteotako diru-laguntzen bilakaera-kontaketa hemen.

Ikusi bideoa lotura honetan.

Plataforma per la llenguaren kanpaina bat.

Carmen Pérez, Kataluniako Plataforma per la Llengua-ko kidea da, asturiarra da eta urte asko daramatza Katalunian; katalana ere bada. Ez zaio gustatzen “katalan hiztun berri” deitzea, “adopzioko katalan hiztun” terminoa gehiago gustatzen zaio. Pérez ere, Kulturartekotasuna. Herria, hezkuntza eta hizkuntza jardunaldietan aritu zen.

Asturiarraren ustez, katalan hizkuntzak dituen zailtasunak immigrazioari leporatzea akatsa da. Haren iritziz, bi aldeko lana egin behar da:

1 Etorkinek hizkuntza bereganatzeko borondatea jarri behar dute.

2 (Kontu honi garrantzi handia eman zion): Lehen hitza katalanez egin behar zaio atzerrikoari, bestela, gaztelaniaz eginez gero, kanpokoa dela esaten ari gatzaizkio eta integratzeko gaztelania behar duela. Katalana bertakoentzat, etxekoentzat gordetzen dugula ulertzen du.

Agian hala gertatuko da Katalunian, baina beldur naiz Euskal Herrian, edo gehiago zapaldu dudan Gipuzkoa aldean, etorkinen pertzepzioak ez direla horrelakoak. Seguru kafea zerbitu digun hegoamerikarra arrotz sentitu dela gaztelaniaz hitz egin diogunean? Eta zenbat aldiz egin digu irribarre euskaraz esandakoa ulertu ez digun atzerritarrak? Ez al ditugu feeling keinuak baino “badakizue ez dakidala euskaraz eta zergatik tematzen zarete?” bezalakoak antzematen?

Asko eta azkar hitz egin zuen Pérezek, baina bukaera eskematikoa egin zuen. Ondokoa gogoratzeko esan zigun:

-Alboratu gaztelania/katalana bikotea. Ez dira bi talde, katalan hiztun guztiok egiten dugu gaztelaniaz. Bestalde, Katalunian ez daude bi hizkuntza 250etik gora baizik (elkarri galdezka, katalan hizlariek jakin dute 262. hizkuntza atzeman duela Carme Junyent ikerlari nekaezinak).

- Kontuz ama hizkuntza etiketatzearekin. Hegoamerrikarrari ez nioke belarria jango esanez bere hizkuntza inperioaren hizkuntza dela, gaztelania alegia. Edo kontuz katalana ama hizkuntza dutenak “indepe” moduan hartzearekin.

- Katalan hiztunekin egin behar da lan, lehen kolpean, adibidez atzerritarraren aurrean, hizkuntza alda ez dezaten.

- Gure hizkuntza defendatzeko erabiltzen ditugun argumentuekin kontuz. Guri balio digu esateak gure hizkuntza baloratzen dugula gure gurasoena delako, gure aiton-amonena… Haientzako katalana ez da arbasoen hizkuntza. Hizkuntza salbatzearen diskurtsoarekin ezin gara ibili haien aurrean. Bestela aritu behar dugu, adibidez, katalanak kohesio sozialerako duen garrantziaz hitz egin.

- Erakutsi katalana beraiena ere badela, hizkuntzak guztion ondare direla.

- Immigrazioa ez da arazoa, aukera da. Katalanak integrazio gaitasun handia dauka.

Plataforma per la llenguak immigrazioari begira egindako Si us plau, parla’m en català kanpainaren bideoa ondoren:

Click here to view the embedded video.