Hezkuntza sistema, alderdi politikoen menpe.

Rajoyren Gobernuak, boterera iritsi eta berehala erabaki du hezkuntza ereduan eskua sartzea. Lege berria atera baino, errazagoa (eta azkarragoa) da erreformak egitea, eta hala bideratu du, di-da batean. Nahiz eta zalaparta gehien sortu duena Heziketa Zibiko eta Konstituzionala delako ikasgai berria izan (Herritartasunerako Hezkuntza ikasgaiagatik ordezkatu dute, balio ideologiko batzuk bestetzuengatik, azken finean), ez da gehiegi eztabaidatu beste aldaketaren inguruan: Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzari (DBH) urtebete jan eta hiru urtera luzatu dira Batxilergoa eta Lanbide Heziketa.

Ondo dabilen ikasleak ez du arazo handiegirik izango aldaketa horrekin, lehenago aukeratu beharko du zein espezialitate egin nahi duen, zein bideri helduko dion etorkizunerako. Baina egungo hezkuntza ereduan zailtasunak dituen ikasleak, DBH errenka bukatzen duenak, langa berri bat topatuko du: batetik, DBHko edukiak barneratzeko urtebete gutxiago, ikasle “onen” eta “txarren” arteko amildegia handituz; bestetik, DBHren ezagutza orokorretatik Batxilergoaren ikasketa akademizistagorako jauzia. Alegia, ondo prestatuta ez daudenak, zalantzak dituztenak, uxatzeko balioko duela uste du hezkuntza arloko hainbat adituk, akademikoki “baliotsuak” direnak mantentzeko eta eskola-porrotatik gertu daudenak aldentzeko. 16 urtera arte ikasteko derrigortasuna mantenduko omen da, baina zein zentzu du, ikasketak utzi nahi dituenarentzat, hiru urteko zikloaren lehenengo urtea baino ez egiteak?

Bestalde, Hezkuntza Akordiorik gabe jarraitzen du Espainiako Estatuak. Beste hainbat herrialdetan (Finlandia eredu) Hezkuntza Akordioa sinatua dute alderdi politikoek, ziurtatzeko Gobernura iristen dena iristen dela ere, ez dutela hezkuntza erabiliko asmo politiko eta alderdikoiekin. Adostutako helburuak mantentzen direla berresteko mekanismoak dituzte herrialde horietan. Espainiako Estatuan, alderdi berri bat iristen den bakoitzean, hankaz gora jartzen du hezkuntza sistema eta nahierara moldatzen du ikasleen curriculuma, boterea duenaren apeten arabera.

Abuztuaren 31n Gonzalo Izak ateratako argazkia, "Udako ekaitza".

Fotografia digitalaren aroan, argazki galeria eder askoak aurki ditzakegu Interneten. Flickr bezalako ekimenek benetako artelanak biltzen dituzte, eta erakusleiho aproposa dira kamerarekin atzemandako irudiak zintzilikatzeko. Flickr-en argazki ugari ditu bilduak Gonzalo Iza 27 urteko zumarragarrak, horietako hainbat Una foto por día (Argazki bat eguneko) bere blogetik arrantzatuak. 187.000 bisita baino gehiago izan dituen webgune hau 2011n zehar osatu du Izak, egunero foto bat igoaz. Bilduma erakargarria biribildu du, paisaiak, erretratuak, animaliak, jana (arau eta sekretu propioak ditu janari-argazkilaritzak), egunerokoan ikusitako detaileak eta inguruko txokoak dotorezia handiarekin irudikatuz.

Nabarmentzekoa da paisaia sorta, ikusgarriak batzuetan, bere soiltasunean ederrak bestetzuetan, misteriotsuak, kolore indartsuz eta kontrastez zipriztinduak, beheko argazkietan ikus daitekeenez. Perspektibarekin, enkoadraketarekin, objektibo motarekin, fokatze eta ez-fokatzearekin… nola jolasten duen ere nabaria da erretratuetan. Zailena, arrunta dirudien eguneroko begiradan foto interesgarriak harrapatzea, Zumarragakoak baitio atzerrian, oporretara goazenean adibidez, dena iruditzen zaigula berri eta ezberdin, baina kontrakoa gertatzen dela etxean. Hala ere, denbora hartuz eta irudimena landuz, irudi originalak eta bereziak lortzeko urrutira joan beharrik ez dagoela erakutsi du berak.

Proiektuak ordenagailu pantailatik aretora egingo du jauzi, batutako 365 argazkiekin erakusketa antolatu baitute. Otsailaren 3tik aurrera, hamar egunez,  ikusgai izango dira Zumarragako kulturetxean.

The Artist filmeko protagonistak.

Ezustekoa eman du aurten, sariz sari dabil eta dagoeneko eskalada geldiezina hasia du Oscarren bidean. Donostiako Zinemaldian ere, Publikoaren Saria irabazi zuen, gauza ederra lortu baitu The Artist filmak: kritikak goraipatzea eta ikusleek maitatzea. 1927an dago kokatua, zinema mutuaren azkenetan, eta ahosdun zeluloidera egokitzen jakin ez duen aktorearen gainbehera du ardatz, sasoi batean izandako ospearen itzaletan. Pelikula arriskatua egin du Hazanaviciusek, zuri-beltzean errodatua eta mutua, baina ahotsa ez da faltan botatzen pelikulan eta ikusleak gozatu egiten du pertsonaien elkarrizketa, oihu eta xuxurla entzunezinez; keinuak eta begiradak gauza dira beren kabuz asko transmititzeko –bi aktore protagonisten lan onari esker, hein batean–.

Zinema mutuaren estiloa eta imintzioak berreskuratu, era burutsuan birmoldatu, eta istorioa modu originalean kontatu du zuzendariak, umoretsu. Keinu konplizeak tartekatuz, erritmo biziz, musika, argazkia eta argi-ilun jokoak txukun gidatuz, zinema-industriaren barrunbeak arakatu ditu: makineria zinematografikoaren baitako botere harremanak jarri ditu mahai gainean, arrakastaren izaera hauskorra, zinemak berak sortutako produktuak gailurrean jartzeko eta handik lokatzetara jausteko duen abilezia, duintasunaren eta urguiluaren arteko muga…

Hiru dimentsioen garaian, zinema egiteko bestelako moldeetan murgildu da Hazanavicius, txarlestonaren hamarkada irudikatzeko. Bitxia da nola, zinema mutuak jasan zuen gainbehera pantailaratzeko, pelikula mutua egin duen zuzendari frantziarrak, zinema eredu horrek ez duela zertan zaharkitua egon frogatzeko. Alderantziz, freskoa da The Artisten ekarpena, zuri-beltzean izan arren koloretsua, argia, xarma eta magia bereziarekin. Aretotik ateratzean irribarrea zintzilik uzten dizun horietakoa.

Pelikularen trailerra:

Click here to view the embedded video.

The Artist
Zuzendari-gidoilaria: Michel Hazanavicius
Aktoreak: Jean Dujardin, Bérénice Bejo
2011, Frantzia. 100 min.

Lagunak eta medioak txapeldunerantz doaz, Irujo aldentzen den bitartean.

Jenio txar pixka bat ez da gaizki etortzen norgehiagoka handietan. Badira pilotari onak, finalera iritsi eta txinparta horren faltan, txapela galtzen dutenak. Irujo ez da horietakoa, sutsu ateratzen da kantxara, irabazle sen garbiarekin, eta hala egin zuen atzo ere, Aimarren kontra. Baina haserrea ez zuen ondo kanalizatu, nonbait. Atera egin zen partidatik, aulki bati ostikoa eman ostean ezer esan gabe aldagelara alde egin zuen bat-batean eta norgehiagokaren bigarren zatian huts ugari egin zituen.

Aurreko egunetatik amorrarazita zetorren Juan Martinez de Irujo, Aimar Olaizolaren hatzeko lesioa zela-eta Lau Terdiko finala atzeratzeko erabakia azken orduan hartzeagatik, modu ia ezkutuan, eta aurkariari lehenago ezer esan gabe. “Hemen mundu guztiari adarra jotzen ari zaizkio” adierazi zuen duela astebete, azkenaldian enpresek bat bera ere asmatzen ez dutela gaineratuz. Finalean bertan gaizki hartu zuen epaileak bere pilotakada bat txartzat jotzea, ona zela iruditu baitzitzaion Iberokoari. Faborito zela ere bazekien, eta horrek denak agian eragingo zuen, baina etsita-edo, burua beste nonbaitera joan zitzaion, ohiko odol beroak hutsegiteei bide eman zien eta hasiera parekatu baten ostean Aimarrek abantaila hartu eta aise irabazi zion azkenean. Goizuetarra merezita gailendu zen, 22-12.

Aulkiari ostikoa eman ostean (Eugi eta antolatzaileetako bat, aulkiak jasotzen), Irujo aldageletara doa, batzuen txistu eta besteen txalo artean.

Gainerakoan, hiru ohar atzo Bizkaia pilotalekuan gertatutakoaz. Lehendik egon gabea nintzen eta izugarri handia iruditu zitzaidan Miribilla auzoko frontoia. Duela gutxi BECek dituen zulo ekonomikoak azaleratu diren arren, azpiegitura erraldoien politika da nagusi (bidean da San Mames Barria). Politika horren adierazgarri, lagun gipuzkoarrari atzo entzundakoa: “Ba eraikin handiagoa egin beharko dugu Donostian, finalak han joka ditzaten”. Aipatzekoa baita ere erretzeko debekuarekin izan ziren gorabeherak. Legea errespetatzeko deia ugaritan egin zuten bozgorailuetatik, eta erretzen zegoen bat baino gehiago eserlekutik bidali zuten segurtasunekoek (kanpora edo erretzaile gunera, hori ez dakit). Bestalde, hona atzean eserita zegoen gizonezkoari entzundakoa, partida hastear zela: “Aimar, zure esku dago hilabete honetan nire familiak jan ahal izatea!”. Barre egin zuten ingurukoek, baina esango nuke hainbatek antzeko apustuak eta okerragoak egin zituela atzoko finalaren aitzakian. Pilota munduan egiten diren apustu itzelek, jokatzen den dirutzak eta ondorioek erreportaje baterako emango lukete, dudarik gabe.

3.000 ikusletik gora hartzen ditu Bizkaia frontoiak. Finalean lepo zegoen.

Santa Maria de Garoña zentral nuklearra.

Hondakin erradioaktiboekin Alemania zeharkatzen duen trena gelditzeko egunotako protesta masiboek edo Fukushiman gertaturikoaren ondorioz Japonian oraindik  bizi duten hondamendiak ez ditu lobby pronuklearrak kikildu. Frantziako Estatuan, AEBen atzetik zentral nuklear gehien dituen herrialdean (58), energia nuklearra beharrezkoa den ideia indartsu ari dira zabaltzen gizartean. Eta Espainiako Estatuan, Euskal Herritik hain gertu dugun Garoña zaharrak 2019ra arte funtzionatzen jarraitzea ahalbidetu dezake Rajoyren Gobernu berriak.

Hala ondorioztatu daiteke behintzat, PPren hauteskunde-programatik. Martxan jarraitzen duen Espainiako zentralik zaharrena da Garoña, Arabatik 5 kilometrora 1970ean eraikia. PPren hauteskunde-programan irakur daitekeenez, “Europako agintariek eta Segurtasun Nuklearreko Kontseiluak ezarritako segurtasun irizpide zorrotzak betetzea” izango da zentral nuklearrei martxan jarraitzeko baimena emateko baldintza. Horren arabera, Burgosko zentralaren bizitza 2019ra arte luzatu ahalko litzateke, hala proposatu baitzuen Segurtasun Nuklearreko Kontseiluak bere azken txosten teknikoan.

Kontseilu hau (teknikoa baino, politikoa, Alberto Frias Garoñarik Gabeko Arabaren bozeramailearen hitzetan) Garoña irekita mantentzearen alde azaldu da beti. Azken finean, independenteak izan al daitezke zentral nuklearretan lan egiten duten, foro nuklearrekin lotura duten eta ondorioz nuklearren aldeko izan ohi diren Kontseiluko 400 teknikariak? Horietatik gutxi batzuek Garoñan bertan egiten dute lan.

Kontuak kontu, 25 urterako eraiki zuten arren, azken urteotan segurtasun istripuak izan dituen arren, istripu nuklearrak gelditzeko funtsezkoak diren barretan pitzadurak agertu eta handitu diren arren, zentralak bere bizitza 2019ra arte luzatzea lortu lezake, alegia, hasierako iraungitze-data bikoiztu egingo luke.

Garoñako zentral nuklearra: Erradiografia zorrotza 35 urteko eraikinari

“Arazo estrukturala da Garoñarena; ezin izan du konpondu duen korrosioa”

Antxon Ezeiza, Euskadiko Filmategiaren argazki batean.

Antxon Ezeiza (Donostia, 1935) zendu da. Duela aste pare bat deitu nion telefonoz, osasunaz galdetzeko. Bi ebakuntzaren ostean, sendatze bidea gogorra egiten ari zitzaion, baina beti bezain sakon eta ozen mantentzen zuen ahotsa. Itzulingururik gabe mintzatzen zen, zuzen. Horregatik, iaz ezagutu nuenean ahobilorik gabe hitz egin zidan euskal zinemaz: hainbat zinemagile biltzen dituen Zeluloidezko begiradak libururako elkarrizketatzera gerturatu nintzen ni, eta nik berari adina galdera luzatu zizkidan berak niri. Ezbairik gabe, elkarrizketetatik baino gehiago ikasten da norberaren usteak zalantzan jartzeko eta gogoetatzeko bide ematen duten horrelako solasaldietatik. Azken finean, euskal zinemari buruz luze eta zabal hausnartutako gizona zen, teoria hori guztia batez ere bi proiektutan islatu zuelarik: Ikuska saila eta Ke arteko egunak filma. Obra handiak, biak ere.

Bere biografia eta filmografia osoa azaltzeak luze joko ligukeenez, bi proiektu horiek nahiko nituzke aipatu, duten garrantziagatik. 1980ko hamarkadako lehen urteetako artxibo lan bikaina da Ikuska saila (zehazki, 1978 eta 1985 artean filmaturiko 20 dokumental), sasoiko euskal gizartearen errealitatearen berri ematen duena. Ezeizaz gain, beste hainbat zuzendarik ere hartu zuten parte Antxonek gidaturiko proiektuan, tartean Xabier Elorriagak, Montxo Armendarizek, Juanba Berasategik, Imanol Uribek edota Koldo Izagirrek. Euskararekin eta euskal gizartearekin zerikusia duten gaiek hornitu zuten Ikuska, eta honako hitzekin agurtu zuen saila azken dokumentaleko off ahotsak: “Ikuska-k etorkizuneko zinemagintzari euskararen lekukoa ematen dio. Hasi genuenean lehenengo Ikuska, Euskal Herri lainotuarekin hasi genuen, eta Euskal Herriko arazo eta borroken lainoan, zinemarena pixka bat kentzea dagokigu guri. Arazo eta borroka berean jarraitzen dugu, baina hori bai, laino gutxiagorekin”.

Ikuska saileko bi fotograma.

Ke arteko egunak (1989) lanak berriz, Donostiako Zinemaldiko Donostia Saria eskuratu zuen eta Urrezko Maskorra lortzeko lehiatu den euskarazko lehen pelikula izan zen. Kritikari askok, dena den, ez zion barkatu obrak zuen kutsu ezkertiar abertzalea. Filmean, Pedro Sansinenea Euskal Herrira bueltatu da herri-minak bultzatuta, hogei urte Mexikon igaro ostean. Giza harremanez mintzo da Ke arteko egunak, maitasunaz, familiaz, desiraz… eta sufrimenduaz, sufrimendu pertsonala eta sufrimendu politikoa, testuinguru mugitua bizi baitu Euskal Herriak, manifestazioetako ke arteko egunak dira, eta bere gordinean ageri da gatazka.

"Ke arteko egunak" filmeko bi fotograma.

Pelikulak errodatzeaz gain, idatzien bitartez Euskal Zinema Nazionalaren bere ideia zehazten joan zen 70eko hamarkada bukaeraren eta 80ko hasieraren artean. Euskal zinemaren oinarriez egin zuen gogoeta, hiru adar nagusiri tiraka:  hizkuntza, estetika eta edukia. Handik urte askora, 2003an bere herriko Zinemaldiaren eskuetatik Ama Lur saria hunkituta jaso zuenean, koherente eskertu zuen garaikurra: zinema euskalduna, euskaraz eta askea aldarrikatu zuen. Ahobilorik gabe.

"The Divide" filmeko protagonistak.

Zein unetan hasiko zinateke, heriotza usaineko bunker itogarrian giltzapetuta, erotzen? Zenbat iraungo zenuke, hasi arte biziraupenaren izenean albokoa zanpatzen, lagun-etsaia torturatzen, gizatasuna galtzen? Berdin dio ama prestu, suhiltzaile edo abokatu zaren zure egunerokoan, lurpeko bizilekuan sen primarioena gailentzen da, muturreko egoeran barru-barruko izaerak egiten du eztanda. Eta beldurgarria da emaitza. Beldurgarria delako The Divide, agonikoa, hertsia. Baina lehenbizi girotu dezagun filma bere ingurumarian, Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Astean eskaini baitute pelikula, eta berezia, oso berezia da Donostian egiten den zinemaldi hau.

Izuak eta algarak bikote ezin hobea osatzen dute Beldurrezko Astean: hasieratik festa nagusitu da Antzoki Zaharrean, trufa eta dibertsioa. Poltsa bete litxarreri eseri da butaka-kidea eta eskutan pizza bat duela (!) iritsi da atzekoa. Garagardo katxiak barra-barra aretoan. Armiarma-sarez eta eskeleto irudiz atondu dute antzokia, baina gutxi batzuk baino ez dira ausartu mozorrotuta, aurpegi margotuarekin edo katana bizkarrean dutela agertzera. Filmak iraun bitartean mugikorrak piztuta izatea ez dago debekatuta, ezta pantaila handiarekin eta gainerako ikusleekin interaktuatzea ere; areago, kasik nahitaezko baldintza da, iluntasunaren babesean eta pelikularen tentsioa arintzeko komentario umoretsuak ozen jaurtitzea eta hilketak bibaka hartzea –zenbat eta bortitzagoa heriotza, orduan eta handiagoa aztoramena–.

Aperitifa Paths of Hate film laburra izan da, bideojoko estetikadun basakeria odoltsua. Eta jarraian, Xavier Gens-en pelikula: bidaia eromen esperpentikoenera, gainbehera erabatekora. Benetako ikara sortzen daki zuzendari frantziarrak, susto efektisten beharrik gabe, tripak eta burmuinak barreiatuta erakutsi barik, baina odolari, biolentziari eta gizakion alderdi ankerrenari muzin egin gabe. Lanak ondo irudikatzen ditu pertsonaia bakoitza eta egoerak behartuta jasaten duten eraldaketa, onen eta gaiztoen, onaren eta gaizkiaren mugak lausotuz. Etorkizun ezezagunerantz jausten diren protagonisten bilakaera psikologiko eta fisikoak atezuan mantentzen du ikuslea, eta geroz eta handiagoa da estutasuna, zirrara.

Gustatu ez zaidana, gizatalde estatubatuarra bunkerrera eramaten duen arrazoia: iparkorearrena dirudien eraso nuklearra; besterik ez genuen behar potentzia anglosaxoiaren nazioarteko politika onetsi eta segurtasunaren paranoia areagotzeko.

New York hiriaren irudi suntsitu-apokaliptikoaren aurrean, “hau da Zapaterok utzi digun herentzia” entzun da aretoan, barre artean. Txantxak, izua, eta erritmo biziko amaiera. Gorputzaldi arraroarekin eta sentsazio indartsuekin atera naiz antzokitik.

The Divide
Zuzendaria: Xavier Gens.
Gidoilariak: Karl Mueller, Eron Sheean.
Aktoreak: Lauren German, Michael Biehn, Milo Ventimiglia, Rosanna Arquette, Courtney B. Vance, Michael Eklund, Ivan Gonzales.
2011, AEB, Kanada, Alemania. 122 min.

Citizen Kane pelikulako irudia.

“Tira, hitz bakar batek ezin du bizitza oso bat azaldu”, dio kazetariak, Charles Foster Kanek hil aurretik jaurtiriko berbaren (“Rosebud”) esanahia ezin asmatu. Bizitza osoa baino, izan ez duen, izan zezakeen, erauzi zioten bizitza laburbiltzen du protagonistaren azken hitzak, baina ez dugu misterioa gehiegi argituko, akaso baten batek ez baitu oraindik ikusi Orson Wellesen Citizen Kane filma. Aurten 70 urte bete ditu pelikulak eta aitzakia egokia izan daiteke urte mordoxka pasatuagatik indarrik galdu ez duen lan honetaz (bir)gozatzeko.

Erantzunen peskizan, Kane gertutik ezagutzen zuen jendea elkarrizketatuko du kazetariak, hildakoa errukiz, gorrotoz, miresmenez gogoratzen duen jendea. Eta erretratu osatua lortu arren, sakonean ez dugu jakingo benetan zer bilatzen zuen Kane eszentrikoak, mundua aldatu nahi ote zuen, boteretsu izan, herritarren maitasuna eskuratu… Hori guztia desiratzen zuen beharbada, jauregitzar batean bakarrik amaitu zuen 37 egunkariren jabeak. Ikuslearen jakin-mina handituz joango da, protagonistaren nortasun konplexua estalgabetu ahala, ankerra bezain erakargarria: harroa, despota, handinahia eta egozentrikoa, nahierara erabiltzeko tresna pertsonaltzat zituen egunkariak, berriak asmatuz, iritzi publikoa manipulatuz, ingurukoak mehatxatuz; neurrigabe xahutzen zuen dirua; eta populismo merkearekin irabazi nahi zituen hauteskundeak, berak zekielako zer den herriarentzat onena. “Mundu guztiak pentsatuko du pentsatzeko nik agintzen diodana”. Wellesek zuzenean gaztigatzen ditu –gaur egun oraindik dirauten– sistema politikoa, ekonomia kapitalista, kazetaritza eredua. Eta errealitateak maiz fikzioa gainditzen duenez, William Randolph Hearst kazetari estatubatuarra dago erretratu gupidagabe horren atzean –pelikula boikotatu zuen Hearstek–: hedabide inperio baten buru, sentsazionalismoaren sortzailea izan zen, tresna politiko gisa erabili zituen bere komunikabideak eta eskandaluetan eta manipulazio mediatikoan oinarritu zuen jarduna. 1897an, Kuban zuen marrazkilariak esan zionean dena lasai zegoela eta ez zela gerrarik izango, ondorengoa erantzun zion Hearstek: “Zuk irudiak jarri eta nik jarriko dut gerra”.

Teknikoki goraipatua izan da Citizen Kane, garairako berritzailea. Izaerak, egoerak eta botere-harremanak fin irudikatzen ditu kamerak, angeluen, enkoadraketen, perspektiben, sakoneraren bidez, eta dotorea da argi-ilunen jokoa, itzalean uzten duenaren garrantzia eta sinbolismoa. Gezurra badirudi ere, publikoa harrapatzeko gaitasuna duten irudi ahaltsuok 25 urterekin errodatu –eta antzeztu– zituen Orson Wellesek. Bere lehen filma izan zen eta askatasun osoz egiteko baimena eman zioten, irratian arrakastatsu aritu ostean. Munduen gerra-ren dramatizazioa egin berria zuen irratian, estatubatuar andana beldurrak airean jarriz, estralurtarren inbasioa benetan bizi zutelakoan. Horrelakoengatik, historiara pasa da The land of the Basques dokumentalaren autorea.

Citizen Kane
Zuzendaria: Orson Welles.
Gidoilariak: Orson Welles, Herman J. Mankiewicz.
Aktoreak: Orson Welles, Joseph Cotten.
1941, AEB. 119 min.

Osasun publikoaren aldeko plataformek gogor kritikatzen dute pribatizazioa.

1) Anbulatoriora joan eta probak egiteko medikuak ospitale pribatura bidaltzea, nahiz eta probak zuzenean guk ez ordaindu, pribatizazioa da. Kontzertazioa ohiko jarduna da gurean eta diru publiko asko ospitale pribatu horietara bideratzen da (ospitale publikoen hobekuntzan inbertitu beharrean), zenbat eta proba eta ebakuntza gehiago egin, orduan eta etekin handiagoa lortzen duten ospitale pribatuetara.

2) Herritarren artean hezkuntza/osasun/administrazio publikoarekiko irudi txarra zabaltzea, pribatuaren mesedetan. Mirari Irure (ELA): “Ez da nahikoa inbertitzen publikoan, beraz ez da denera iristen, eta pribatura jotzen da. Irudi hori eman nahi da: publikoak bere gain hartu ezin duena pribatuak hartzen du; pribatua berdin eraginkorra, publikoa berdin ez-eraginkorra”. Jendeari pentsarazten zaio gainera zerbitzu publikoak ez direla eskubidea, pribilegioa baizik, testuinguru ekonomikoak baldintzatuta.

3) Sistema publikoa ahultzea, langileria murriztuz (krisia dela-eta, nabarmen hezkuntzan eta osasunean), baliabideen kudeaketa txarra eginez (dauden aparailuak ez direla behar bezala aprobetxatzen salatu du osasun publikoaren aldeko elkarteak), soldatak jaitsiz edota nahikoa ez inbertituz (Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeko herrialdeek –tartean Europar Batasunakoek– batez beste Barne Produktu Gordinaren %6,5 bideratzen dute Osasunera, Hego Euskal Herrian %4,74).

4) Zabaltzen ari den PFI (Finantzazio Pribaturako Ekimena) eredua: langile publikoak dituzten erakundeak dira (adibidez ospitaleak) eta diru publikoak ordaindurikoak, baina jabegoa enpresa pribatuak du (honen diruarekin ordaindu baita eraikina), eta kudeaketa ere pribatua da.

5) Medikuak goizean burutu gabe utzi dituen ebakuntzak arratsaldean egitea, arratsaldeko ebakuntza bakoitzeko kobratuz (aparteko orduak bailiran). Auto-kontzertazioa deitzen zaio jarduera honi eta lanaren eta ordutegien antolakuntza eraginkorragoak saihestu dezakeela uste dute sindikatuek.

6) Pertsonen pribatizazioa edo, beste era batera esanda, medikuak erostea: mutualitateek eta ospitale pribatuek eskaintza eskuzabalak luzatzen dizkiete sektore publikoan formatu diren mediku eta espezialistei.

7) Industria farmazeutikoaren presioei men egitea, produktu jakinak erabiltzeko eta errezetatzeko.

8 ) Anbulatorioan artatutako gaixoak norberaren kontsulta pribatura bideratzea.

9) Ikastetxe eta ospitaleetako zerbitzuak azpikontratatzea: sukaldea, segurtasuna, garbitasuna, mantentze lanak, larrialdietako etxeko arreta, telefono arreta, anbulantziak, esterilizazioa, ikerketa, artxiboak…

10) Kopagoa bultzatzea, herritarrari erabilitako zerbitzu bakoitza ordainaraziz, dagoeneko zergen bidez ordaindu duen arren. Italian 25 euro ordaindu behar ditu herritarrak Larrialdietara doan bakoitzean, eta beste 10 euro mediku espezialistaren beharra izanez gero. Katalunian, osasun zerbitzuen erabileraren araberako tasa kobratzea proposatu dute berriki.

Nagore Aranburu eta Josean Bengoetxea, mahatsak jaten.

Urteberri on, amona! filma estreinatu du gaur Telmo Esnal zuzendariak. Ez pentsa, ordea, gauza erraza izan denik. Ez pentsa, Asier Altunarekin 2005ean Aupa Etxebeste! arrakastatsua egiteak bidea erraztu dionik. “Mundu guztiak esan zigun ‘Aupa Etxebeste! egin eta gero erraza daukazue’, baina badirudi ezetz, ez duela ezertarako balio egindako lanak. Dirua banatzen dutenen artean euren azpikeriak dituzte, taldetxoak, honi eta hari emateko”. Horra Esnalek iaz aitortu zizkidanak, bigarren filma martxan jarri nahian ari zela.

Aupa Etxebeste!-tik sei urte pasa ostean, denak igual-igual jarraitzen duela iruditzen zaie Esnal eta Altunari, arazo berdinekin: produktoreek dute botere osoa, eta sortzaileak –zuzendariak– haien menpe daude, produktoreek erabakitzen dutelako dirua nori eman, ez oso irizpide egokien arabera. “Politikak zerikusi handia dauka eta dirua ez zaio ematen proiektuari edo zuzendariaren ibilbideari. Kontua zera da: zenbat kostatzen zaien batzuei pelikula egitea, eta beste batzuek zein erraz egiten dituzten! Oso bidegabea da hori”. Hitz gogorrak zinemagintzaren industria konplexurako.

Kontuak kontu, bigarren film luzea aurrera ateratzea lortu du azkenean Telmo Esnalek eta gaurtik aurrera izango da zinema-aretoetan. Hona kritika (kritika gehiago Donostiako Zinemaldiaren kanalean):

Telmo Zigilua

Mundu woodyallenianoaz eta Medem-unibertsoaz hitz egiten den bezala, ezinbestean Telmo Zigilua aipatu behar dugu Urte berri on, amona! filmaz mintzatzerakoan. Ohiko umore beltza primeran erabili du zuzendari zarauztarrak, eta komedian drama (edo draman komedia) txertatzeko duen gaitasunari tragedia eta thriller ukituak gaineratu dizkio oraingoan. Emaitza, genero batetik bestera maisuki jauzi egiten duen istorio basatia, bukaeraraino tentsioan mantentzen zaituena.

Badakizu nola hasi den, baina ez nola amaituko den. Istorioak, baita pertsonaiek beraiek ere, bihurgune ugari hartuko dituzte bidean, afera berriak suertatuko dira eromeneranzko bidaian eta ikuslearen jakin-mina areagotzen lagunduko du horrek guztiak. Gainera, ez dakizu hurrengo eszenan barre egingo ote duzun, atezuan mantenduko zaituen edo Corleonetarren istorioekin ikasi genituen mafia kutsuko pasadizoren batez gozatuko duzun. Dakizun gauza bakarra da familia guztia hankaz gora jarri duen amona gogaikarri horrek zure onetik ateratzen zaituela. Nor aterako da garaile? Eta bigarren maila batean, sotilki baina bortitz, drama zantzuak ditugu nonahi, familiaz, bikote harremanez, zaintzaz, ardurez…

Bere aurpegierekin amonaren rola ezin hobe antzezten duen Montserrat Carulla kataluniarraz gain, bikain daude Josean Bengoetxea (elkarrizketa egin genion Argian), Nagore Aranburu, Kontxu Odriozola eta Pedro Otaegi. Pare bat segundoko kameoa egiten du Esnalen lagun Asier Altunak (pelikularen gidoilaria, Telmorekin batera), baina adi egon beharra dago harrapatzeko.

Urte berri on, amona!
Zuzendaria: Telmo Esnal.
Gidoilariak: Telmo Esnal, Asier Altuna.
Aktoreak: Josean Bengoetxea, Nagore Aranburu, Montserrat Carulla, Kontxu Odriozola, Pedro Otaegi.
Euskal Herria. 107 minutu.