Myriam Gartzia
Pako Txabarriri elkarrizketa bidai agentziei buruz
«Gu bidaiaren artisauak gara, ez kateko langileak»
Pako Txabarri, Banoa bidai agentziaren arduraduna
Pako Txabarri, beste batzuen artean, Banoa bidai agentziako kide da. Bulegoan lan egiteaz gain, bidai-gidaria da. Ohizko gidarien lan moduetatik ihes egin nahi du eta Banoaren `bidaia desberdinak' nahiago ditu. Berarekin aritu gara bidai agentzia berri hauen egoeraz hitz egiteko. Oporretako garaia heldu denez, ondo dago jakitea zer eskaintzen diguten enpresa hauek.
ARGIA. Badirudi, hondartza eta itxasoko oporretarako aukerek gero eta arrakasta txikiagoa dutela. Banoa filosofia horretatik ateratzen den bidai agentzia da.
PAKO TXABARRI. Alde horretatik oso garbi ditugu zeintzuk diren irizpideak. Gure eskaintza ez da handia, taldeak ere txikiak dira, ez dugu jotzen luxuzko hoteletara... gure ideia beste bat da. Lan hau dirua irabazteko egiten dugu, baina bidaiatzea oso gustuko dugulako, batez ere, egiten dugu hau. Indiara doan gidaria, adibidez, hamaika aldiz egon da han eta Indiaz dakien dena azalduko du; gero pertsonaren esku gelditzen da aukeratzea. Ez gara luxuzko hoteletara joango, edo agian bai, baina guretzat leku interesgarrienak direnetara eramango ditugu, nahiz eta hotelik ez izan. Gau horretan hamaka batean egin behar bada lo, horrela egingo dugu. Gure eskaintza ez da handiegia, bidaiaren `artisauak' garelako. Ez gara maioristak, nahiz eta gutxi izan, dakiguna ondo egitea da gure helburua eta, ohizko agentzietatik eskaintza berezia egitea nahiago dugu.
A. Hala eta guztiz ere, agentzia multinazionalekin konpetitu behar duzue. Nola aurre egin hauei?
P.T. Orain arte diferentzia nabarmen bat egon da: gure merkatua eta eurena oso desberdinak ziren. Hau da, gure merkatua askoz ere txikiagoa izan arren, oso zehatza zen, eskaera zehatzekin zetorren eta guk, bestetik, ez dugu zereginik ohizko agentzietara joaten diren bezeroekin. Ez dakigu zer dagoen Benidorm-en, eta gainera ez dugu jakin nahi ere. Baina orain gauzak aldatu egin dira. Hainbat agentzia sortu dira geurea bezalakoa eta ohizko agentziak guk orain arte landu ditugun bidaiak eskaintzen ari dira, «abentura bidaien» izenpean. Gureak «abenturako bidaiak» soilik izan ez daitezen saiatzen gara, herrialdeen errealitatera hurbiltzen. Hirugarren munduko herriak ulertzea eta eurek gu ulertzea. Ohizko agentzia hauek ikusi dute merkatu hori, eta hartzeko asmotan dabiltza.
A. Azken honi gaur egungo krisi ekonomikoa gehitzen badiogu, zer gertatzen da?
P.T. Oraingoz ezer ez. Alde batetik, agentzia multinazionalen sarrerak ez digu ezer kendu, eta bestetik, gugana datorren jende kopurua igo egin da. Gure bezeroen ezaugarri ekonomikoek berdin jarraitzen dute. Beldur ginen aurtengo aurrikuspenak egitean, baina jarri genituen helburuak betetzen ari gara.
Hala eta guztiz ere, guk ez dugu etekin handiak lortzeko helbururik. Gure helburua hori izango balitz, agian gehiago nabarituko genuke, baina ez da horrela. Eta lehen esan dizudan bezala, helburuak betetzen ari gara.
A. Baina zuen bidaiak beste agentzienak baino garestiagoak dira.
P.T. Arrazoi sinple batengatik: ez ditugu pertsona talde handiak antolatzen. Horrek gastuak garestitzen ditu; azken batean, zenbat eta talde handiagoa izan, orduan eta prezio hobeak lortzen dituzu. Gure taldeak, normalean, 8 pertsonak osatzen dute, 16 gehien jota. Hor ere bidaiaren filosofia islatzen da: lehen aipatutako errealitate berri batera hurbiltzea eta, noski, mendebaldeko sistema kontsumistaren `kutsadura' inposatu gabe.
Gure zirkuituak asko lantzen diren bidaiak dira, pertsona zehatzek eginak eta, gauza guztien gainetik, gureak. Hau da, ez ditugu beste zerbitzu batzuk hartzen, guk kontrolatzen dugu prosezua, hasten denetik bukatzen den arte. Astisauak bezala. Artisauak lan kate baten jartzea zaila den moduan, katean lan egiten duen langilea ez da artisaua. Artisauen produktuak katean egindako produktuak baino garestiagoak dira.
A. Lehen bezeroen ezaugarri ekonomikoak aipatu dituzu. Zein bezero mota duzue?
P.T. Gehienek soldata egonkor bat dute. Irakasleak, funtzionariak edota lanbide liberaletan dabiltzanak: gure bidaiak uztaileko soldata, udako extra eta aurreztutako pixkatekin ordaintzen dituzten pertsonak. Adina, normala denez, 30 eta 45 urte bitarte mugitzen da. Normala diot, bidaiaren filosofiagatik eta, bestetik, dirua izatea esan nahi duelako. Gazteagoak ere badaude, baina salbuespen ez badira ere, oso gutxi bai. Bestetik, lehen aipatu dudan belaunaldikoak, euren bizitza moduagatik, gehienak ez daude ezkonduta eta ez dute familia aldeko erantzukizunik. Bakarrik bizi direnak, bikoteak...
A. Baina, azken batean, ez dituzue zuek ere bidaia hauek kontsumo produktu bihurtzen?
P.T. Bai eta ez. Bai, dirua irabazteko egiten dugulako eta ez, ez dugulako inoiz masifikatuko. Gure helburua agentzia mantentzea da. Gainera, hemen lanean ari garenok bidaia daramagu odolean, gure bizitzaren alde garrantzitsu bat da. Hamaika aldiz egon gara munduko txoko batzuetan bidai-gidari izan gabe. Ondo ikasiak gaude zentzu horretan.
Ohizko agentziak gu baino aurreratuago doaz, heltzen diren tokiak kontsumo produktu bihurtuko dituzte. Gu ez, eta horrela gertatuko balitz ni izango nintzateke eserleku hau utzi eta agentziatik alde egingo lukeena; bestetik, hala balitz Banoa ez litzateke Banoa izango, auskalo zer izango litzatekeen.
Myriam Gartzia
20-21
Gaiez\Ekonomia\Zerbitzuak\Turismoa
Pertsonaiaz\TXABARRI1
Egileez\GARTZIA3\Ekonomia
Amagoia Iban
Jose Mari Esparza, Txalapartako zuzendariari elkarrizketa
«Hazka egiozu nafar bati buruan eta txapel gorri bat ikusiko duzu»
JOSE MARI ESPARZA
Tafallan sortua eta Tafallan bizia, Jose Mari Esparzak Nafarroako historia du bere grinarik indartsuena. Txalaparta argitaletxeko zuzendaria duela hiru urte sortu zenetik, liburugintza gainditzen duen lan bati eman dio bizitza: bere erroak ezagutzea. Horri esker heldu da bere herriaren, Nafarroaren, ezagutza ia entziklopedikoa izatera. Hainbat liburu idatzi ditu horretaz, hainbat geratzen zaizkio idazteko.
ARGIA. Nafarroako aniztasun kulturala sarritan aipatzen den puntua da.
J.M. ESPARZA. Nafarrek Nafarroa Saltus Vascorum eta Ager-en zatitu zutenean, ez ziren batere makal ibili. Mendi piriniarren magalean, Alaiz, Izko, Uxue... mendizerra piriniarrak bukatzen diren mugan bizi garenok soilik ezagutzen dugu 20 kilometroko eremuan dauden desberdintasun politiko eta kulturalak. Ez dugu ahaztu behar NATOko erreferendumaren emaitza: Nafarroa erdibitu egin zen. Tafallatik gora ezetza gailendu zen, eta Tafallatik behera baietza.
Toponimia eta lexikografia euskaldunean ere muga bera agertzen da. Marra hori klima muga da, arkitekturarena ere, bertan amaitzen baita harriaren erabilera pezuarenari lekua uzteko. Muga militarra baita ere, gerra karlistetan; eta egun ere hauteskunde muga da, botoabertzalea amildu egiten baita mendien hegoaldean.
A. Hori entzun ondoren, zein neurritaraino esan daiteke Nafarroa bat dela?
J.M.E. Desberdintasun guzti hauek ez dute galerazi mila urtez iraun duen komunitate politiko baten sortzea. Eta batasun horretan, aniztasunaren barnean, abertzaleak bat gatoz. Onartzen ez duguna da boteretik nafar kulturaren zati bat soilik bultzatzea, bestearen kalterako. Are okerrago, bertako kultura baztertzeko kanpoko elementuak bultzatzea.
Egun Nafarroan euskal dantza talde bati baino errazago zaio dantza flamenkoko talde bati edota tuna bati dirulaguntzak lortzea, ikurrina eramateagatik kondenatuak jarraitzen baitute. Erriberako hainbat herritan Gabonetan Santa Klaus edota Nikolas Donearen figura ezarri dute, Olentzerorenari lekua kentzeko.
A. Alliren nafar nazioaren ikuspuntuarekin bat al zatoz?
J.M.E. Alli fenomenoak borroka hau maila arrazionalagoan jar dezake, eta honek hobekuntza bat ekarri du Urralbururen garai beltzarekiko. Alli karlista zahar bat da. Herri hau ezagutzen du, bere historia. Eta bere Nafarroa-Nazio erronka oso interesgarria da, Nafarroa Euskal Herriaren ama eta sehaska izatearen proiektuaren berpiztea baitakar. Nafarroa nazio bat da, esan behar dugu berarekin, baina Nafarroa Beherea merindadea eta nafar proiektuari atxiki nahi diezaioketen lurralde historikoekin. Nafarrek «Nafarroa Euskadi da» hori ez genuen inoiz gustuko izan.
1893an jada errepublikarrek Tuteran aurkeztu zituzten etorkizuneko Nafarroa eraikitzeko oinarriak, eta beste herrialdeen nafar nazioaren proiektuarekiko atxikidura horretaz mintzatzen zen.
Euskara elkarteko nafarzaleentzat, Nafarroa abertzaletasunaren ardatz nagusia zen. Gero etorri zen Sabino, aberastasun bizkaitarraren gainean jezarririk, eta ardatza Nerbioira eraman zuen. Orain bidea berreskuratu behar da, eta Euskadi terminoa Konstituzioa eta Estatutuekin ostu digutela eta denbora galdu araziko digun zerbaitetaz eztabaidatzeak ez duela merezi onartu. Hemen lurralde historiko bat dago, Nafarroa izenekoa; Euskadi deritzoten komunitate bat eta Ipar Euskal Herri bat. Hiruren batuketa Euskal Herria da.
A. Nafarroan gerra garaian izandako bi joera politiko nagusiek _errepublikarrak eta reketeak_ norantz jo ote dute gaur egun? Nola izan da bien desagertzea? Edo ez da desagerpenik izan?
J.M.E. Nafarroako errepublikarrez eta reketeez hitz egin beharko genuke aitzin. Reketeek beti izan dute fama txarra Bascongadetan hara multzoka joan zirelako, baina Nafarroan errepresioa Falangearen eskutik etorri zen, ez haiengandik. Nafar reketeak herri eta haran karlistetatik atera ziren, aurreko mendeko karlistadetakoen fede beretsuaz. Azken batean, aurrean zituzten gudari nazionalistak, zer ziren hiritartutako karlistak baizik?
Egun, herri eta haran karlistenetan, oinezkoek ezetz esan zioten NATOri, eta euskara edota euskal batasunarekiko beren jarrera gehiengo `sozialista' duten Erriberako herrietakoa baino askoz ere epelagoa da. Nafar karlismoaren trauma hainbestekoa izan zen, ezen 150 urtetan irabazi zen lehena izan arren, ia bat-batean desagertu baitzen. Egun karlismoak UPN, PSOE edo HBri botoa ematen dieten familia nafar anitzen iraganean txertatua jarraitzen du. Hazka egiozu nafar bati buruan, eta txapel gorri bat ikusiko duzu agertzen...
Errepublikartasun nafarra ere aniztu egin da. Nafarroa Erdia eta Erriberako ETAko preso gehienak, adibidez, Espainiako gerra garaian errepresaliatutako familietakoak dira. Nafarroa errepublikarraren zatirik kontsekuenteena eta oroimen historiko gehien duena ezker abertzaleari gehitu zaio. Gehiengoa, ordea, felipismo espainiarraren mezuan eroso ezarri da, eta hor ikusten da aipatutako desberdintasun kulturala: euskal proiektu nazionalarekin bat egitea oztopatu die.
EAJ eta EA bezalako alderdi nazionalistek duela 60 urteko espazio soziala mantentzen duten bitartean, ezker abertzaleak, proiektu gazte legez, iturri desberdinetatik edan du: mandiopekoa eta herrikoia zen joan den mendeko karlismoaren semea da, Bigarren Errepublikako espainiar korronte ezkertiarren semea den bezala. Eta noski, Campion, Oloriz, Iturralde y Suit eta abarren nafar nazionalismoan ere baditu bere erroak.
A. Zer neurritaraino da egia giputz eta bizkaitarren inperialismoa nafarrekiko? Gaur egun ere nabaria al da?
J.M.E. Bizkaitarrentzat ohargaitza den bezain ebidentea da nafarrentzat, emakumeak, eta ez gizonak, matxismoa sentitzen duen era berean. Joan den mende amaieran eta oraingoaren hasieran Bizkaiak zuen indar politiko eta ekonomikoak bizkaitartasunean izan zuen isla nazionalista, eta ahalmen berak bihurtu zuen Bizkaia espainiar banka, langile mugimendu, PSOE, UGT eta abarren oinarri. Nafarroako euskerismoak Euskal Herri osoa poxpolińak eta arrantzaleen mundu zoragarri bat bihurtu zuen estetika bati utzi zion lekua. Nafar eskuinak, hasiera batean lau herrialdeen batasunaren alde, EAJren eragin boteretsuaz ez zen fidatu, eta atzera egin zuen, 1917an, Nafarroaren bide bakartiari hasiera emanez, egun `nafarkeria' deitua. Zati aurrerakoienak erakusleihoko euskalduntasun horri zerion kirats erreakzionarioaz lotsatuta zeuden. Nafar nazionalistek ere, Campionen buruzagitzapean, ez zuten bat egin Sabino Aranarekin. Garai hartatik, ondoren Arzalluzek eskuin espainiarrarekin Nafarroako Gobernua negoziatzeko egin zituen ahaleginetara, jarraipen logikoa dago.
Larriena da eragin politiko hori ezker abertzalera pasatu dela, eta urteak daramatzagu antzinako euskal herrien _baskoiak, karistiarrak, barduliarrak eta autrigoiak_ arteko harremanetarako sistema berri bat inposatzen. Hizkuntzak berak ere erakusten du baskoiak zein lotuak dauden aberriaren ideia baskoi-zentrikora: Ardanza ez da Euskal Lehendakaria, euskal lehendakarietako bat baizik. Bestea Alli da, edo bestela ez da inor. Arregi bezain kultur kontseilaria da Markotegi, eta horrela guztiarekin.
A. Nafarroa Beherea eta Lapurdirekin duzuen lotura, noraino da folklore hutsa?
J.M.E. Ipar Euskal Herriko esaera zahar batek zioen: «Tafallako arnoa bidean uzten, Irulegikoa etxerat heltzen». Baxenafar eta nafar nekazari munduen arteko harremanak, esaera hori edota «Iruńeko ferietan» bezalako abestietan islatuak, oso indartsuak izan ziren garai batean, baina egungo belaunaldientzat oso ezabatuak zeuden.
Orain dela 15 urte berreskuratutako harremanei esker bi Nafarroen arteko armonia herrikoitzea lortu da, agian folklorikoki, baina ondorio politiko garrantzitsuagoak izaten ari den eta izango dituena.
Nolabait, ezker abertzalearen barruan baskongadoen nagusigoa ezagutu eta beldur diogun nafarrek hobekiago ulertu ditugu, adibidez, euskal errefuxiatuak eta IK edo EMA bezalako erakundeen artean sortutako arazoak, eta urteak daramatzagu, nolabait esateko, herriko kostaldea eta barnealdearen arteko zubia izaten saiatzen. Eta baxenafarrekin izandako harreman onak ulermen gero eta hobeago baterako bidea izan direlakoan gaude, eta hori ari da jada bere emaitzak ematen, eta uste dugu honek ez diela inolako graziarik egingo Madril eta Pariseko gobernuei.
A. Azken 10-15 urteetan zer aldaketa nabarmenduko zenituzke zure inguruan?
J.M.E. Izugarriak. Noski datu kontraesankorrak daudela. Bihotza apurtzen du euskara nola iheska doan ikusteak, konponbiderik gabe epe laburrera, Baigorri edo Ultzama bezalako bailaretatik. Bestetik, euskara folklore kontu lausotu bat besterik ez zen herrietan errealitate bat da egun, indar kolpe historiko baten bitartez ez bada behintzat, atzera egingo ez duena. Hor ditugu Iruńea, Tafalla eta Lizarrako adibideak. Beste aldaketa garrantzitsu bat da Nafarroako ezker abertzaleak duen aurrerakuntza horien bermatzaile papera. Lurrari atxikita gaude, mahatsondoak edo olibondoak bezala. Ezin gaituzte atera gure ingurua pitzatu ezean.
Azkenik, azken 20 urteetan izandako aldaketen ikuspegia oso garrantzitsua da, askoz ere nabarmenagoa izan dena hutsetik abiatu ginen eskualdeetan. Aldaketa hain da handia, prozesuan parte hartzen jarraitzeko gogoa ematen duela. Euskal Herriko harresia, muga-herriak izatea gogorra da, baina baditu bere alde onak.
A. Txalaparta argitaletxearen lanean sarturik, eta zu bertako zuzendaria izanik, zer leku betetzen dute euskarazko liburuek bere ekoizpenean?
J.M.E. Orain arte aipatutako guztiak Txalaparta bezalako argitaletxe batek, Erribera nafarraren ateetan kokatua, zer paper bete behar duenarekin harreman zuzena du. Erro arraro bat gara, euskal errealitateari buruzko liburuak ateraratzen dituena. Gure hizkuntzetara, euskara eta erdarara, Espainian miopia politiko-kultural edota inkisizio maniengatik argitaratzen ez diren liburuak ekartzen ditugu. Estatuko ezkerrarentzako erreferentzia argitaldaria gara... Beste alde batetik, Euskal Herrian bada euskaraz argitaratzen duten argitaletxe garrantzitsu eta aurrerakoien zerrenda bat. Beraiek estaltzen dute lehiarako nahi ez dugun eremua. Horregatik jarraituko dugu erdaraz argitaratzen, argitaletxe espainiarrek zapal ez diezaguten eremu hori. Gu gara, nahi bada, horma euskarria. Baina, beste alde batetik, herri honetan ezin da bizi euskaraz argitaratu gabe, eta horregatik hazi egingo da gure euskarazko liburuen zerrenda.
Amagoia Iban
34-38
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argiteletxe\Txalaparta
Pertsonaiaz\ESPARZA1
Egileez\IBAN1\Kultura
Ixabel Etxeberria
Seomin Hegi eta Daniel Landart aurrez aurre
«Euskal Kultur Erakundeak bere lanak mugatzen hasi beharko du»
Txomin Hegi eta Daniel Landart, Euskal Kultur Erakundeko gidariak
Euskal Kultur Erakundea sortu zelarik, herrien sindikatua asmatu zuten Ipar Euskal Herriko herri gehienak bilduz eta herri horiek biztanle bakoitzarentzat libera bat ematen zutela euskal kultura sostengatzeko. Txomin Hegi zuzendaria eta Daniel Landart zuzendariordeak adierazi digute zein lan mota saiatu diren egiten eta bereziki nolako beharrak dauden Iparraldean etorkizuna prestatzeko.
ARGIA. 1990ean sortu zen Euskal Kultur Erakundea. Zeintzuk izan dira hiru urte horietan zuen lanaren helburu nagusiak? Lortu al dituzue helburu horiek?
TXOMIN HEGI. Uste dut lehen puntu baten egiteko sasoian gaudela, nahitanahiez pentsatzen dugu bihurgunean gaudela. Bi urtez funtsezko aldaketarik ez da izan, abiatu dugun segida daramagu, baina une honetan ,abiatu genituen gauza batzuen egituratzen ari gara iraupenerako. Guk eraman dugun lana antzinako garaietan eramandakoaren araberakoa izan da. Euskal kultur zentroen esperientzia baliagarria izan da gaur egun daramaguna erabakitzeko.
Botere publikoek ideia bat baitzeukaten hemen eginen zen lanaz. Helburu nagusiak aipatzeko, oro har, kultura osatzen duten sail guztiak kontuan hartzea da, hori araudietan finkatua baita. Hori, dudarik gabe, Pizkunde elkartearen barnean eztabaidatuak izan ziren puntuak dira, eta bertan zeuden elkarteen kezkak kontuan hartzea saiatu gara. Herri honetan lanean aritu eta jarraitzen dutenekin partaidetza bat martxan ezartzen aritzen gara, eta lan egiten. Botere publikoen aitzinean azkarki defenditua izan den ideia.
ARGIA. Konparaketa bat egiten ahal ote da euskal kultur zentroak eta Euskal Kultur Erakundearen artean?
DANIEL LANDART.
Euskal kultur zentroak sortu zirelarik, ez botere publikoek, ez euskal kultur mundukoek, elkarteetakoek, zer nahi genuen ere ez genekien. Gauza guzti horiek ez ziren definituak. Aldiz, Euskal Kultur Erakundea sortu delarik euskaldunek bagenekien bederen zer nahi genuen, esperientzia bat hartu genuen eta ikasi. Bestalde, gogoratu behar da, eta uste dut hori ez dela behin ere sobera errepikatuko, Euskal Kultur Erakundea sortu zelarik, herrien sindikatua sortu zela: 133 herri bildu ziren euskal kulturaren alde. Jakinez 158 herri daudela Iparraldean, horrek izugarrizko ofizialtasuna ekarri zuen euskal kultur elkarte guztientzat, bai Seaskarentzat, bai guretzat... kultur munduan aritzen diren guztientzat.
Bestalde, sindikatu honek autofinantzaketa eskaintzen digu, eta parada ematen digu, eta funtsean gure eginbeharretariko bat da ekitaldiak edo kultur asteak edo nik dakit zer antolatzeko zailtasun horiek arintzea. Aritzen gara dirulaguntzak ekarriz, baina beste lan bat da luzerako proiektoak ere sortzea, bultzatzea, eta hori da «Xirrixta» aldizkariarekin egiten ari garena.
ARGIA. Kultura konzeptu biziki zabala da, ez al duzue pentsatzen sobera antolaketa sortzea itogarria izan daitekeela?
DANIEL LANDART.
Euskal kultura beti gogo onez eta amateurrei esker egina izan da, musutruk, alta beste herri guztietan kulturan aritzen diren profesionalak badira. Ez dut erran nahi Hegoaldean gertatu den pareko zerbait behar genukeela hemen, inondik ere, han profesional sobera sortu baitzituzten eta horrek egoera kezkagarri bat ekarri du diru iturriak agortu direlarik. Dena den, erran behar da, bestalde, musutruk egiten zen lan hori anitz txikitu egin bada ere, biziki garrantzizkoa dela herriko lan hori. Baina nire ustez, luzerako lan bat martxan jartzeko profesional batzuen presentzia eta laguntza beharrezkoa da.
Sinetsi behar dugu euskal kulturak etorkizun bat daukala eta horretarako jendea osatu behar dugu. Ahalkea, lotsa sartu digute, Errepublikako eskolaren bidez euskara debekatuz, horregatik gure kulturarekiko konfiantza hori galdu dugu.
ARGIA. Hain zuzen, gaur egun ez al zarete aitzakia bat botere publikoentzat? Euskal kultura, herrietan hiltzen den momentuan sortzen den tresna, kontzientzia ona atxikitzeko.
DANIEL LANDART.
Beharbada, baina harria ez da beti besteari bota behar, euskaldunek berek indar bat egingo balute euskaraz egiteko eta normalki mintzatzeko, edozein frantses hitz hartu gabe, euskara lantzeko eta hizkuntza normal bat bezala hartzeko beste egoera bat genuke.
TXOMIN HEGI. Bistan da, arriskuak badira eta benetan horren kontra gogoz eta azkar jokatzen ari gara. Azken urteetan gauzak irekitzen hasi badira ere, gure egoera biziki kezkagarria da eta lan bolondres bat ez bada egiten, eguneroko bizian eta gizarte mailan, ez dakigu ea hamar urteren buruan hemen izanen garen, euskal kulturarik izanen ote den. Hegemoniarik ez zegoelarik gure kulturaren bizia bestelakoa zen. Gaur egun gure problematika bestelakoa da, eta gure eginbeharra da euskal kulturara jendea ekartzea. Aitzakia bat gara nonbait, eta horren kontzientzia osoa daukagu. Beste alde batetik, untzia urperatzeko arriskuan dagoelarik zuloak esataltzeko tresna da beharbada, baina egia da ere gutizia, nahikeria berri batzuk sumatzen ari direla. Danielek gauza inportantea erran du: konfiantza. Ez badugu sinesten gure gauzetan, ez dugu deus ere lortuko. Erran behar dugu hor garela eta badugula zer erran.
DANIEL LANDART.
Produktuak landu behar ditugu, gutxiago sortu beharbada, baina landuagoak euskal kulturara ekarri eta erakutsi euskara ez dela bakarrik gaizki ahoskatua eta arrunkeriak errateko tresna bat; baizik eta plazerra hartzea, gauza ederrak egiteko gai garela, horrela irabaziko dugu.
ARGIA. Militantismoa lotzen al duzue egiten duzuen lanari?
TXOMIN HEGI. Kultur munduan ari garenok denak militantismotik heldu gara. Nire lana ez dut militantismotik banatzen ahal, eta datorren hamar urteetan militanteek eta profesionalek elkarrekin lan egin beharko dugu.
DANIEL LANDART.
Adibide bat emateko, Baionara puntako antzerki talde bat ekartzen bada ez dut egokia atzematen euskal antzerki bat ekartzea euskaraz zerbait ematearren, gure aurka atera baitaiteke azken batean. Ahul agertzen baikara, ez dira gauzak nahasi bahar. Haatik, euskarak urte ederrak ditu aitzina, baina indar handi bat egin behar dugu denak borroka honetan.
ARGIA. Bihurgune batean zaudela diozue. Nola pentsatzen duzue hartzea eta nola ikusten dituzue datozen hilabeteak?
TXOMIN HEGI. Geroari buruz uste dut gaurko egoera oso hauskorra dela, seinale batzuk daude: herrien sindikatua hiru urterako egina zen eta aurten bere eginkizuna berplanteatuko da. Azken berriek diote 134ek esperientzia jarraitzeko asmoa agertzen dutela. Oso epe laburra genuen beharrezkoak garela edo egiten dugun lana beharrezkoa dela frogatzeko. Afera gure eskuetan da zeren hemengo sindikatua desagertzen baldin bada, frantses ministerioak ere bere arrautzak aterako ditu saskitik. Euskal kultur etxeak zeudelarik, ministerioek Baionako Herriko Etxea zeukaten bitartekari gisa. Gaur egun, aipaturiko herrien sindikatuak betetzen du ardura hau.
Bestalde, hasi gara erraten erakundeak bere lanak mugatu beharko dituela edo bost pertsona gehiago egon beharko garela hemen. Nik ez dut defenditzen jende gehiago behar denik erakundean bertan, baina zenbait egituratan profesionalak beharko dira. Gure borroka guztia da eremu batzuk antolatzea.
Guk dugun aurrekontua da gaur egun Miarritzeko Herriko Etxeak kulturari ematen dion aurrekontuaren erdia, eta beste konparaketa egiteko Baionako liburutegiaren herena: Baionako liburutegiak baditu 36 langile. Konparatu behar da konparatzen ahal dena.
Ixabel Etxeberria
44-47
Gaiez\Kultura\Kultur Erak\EKE
Pertsonaiaz\HEGI1
Pertsonaiaz\LANDART1
Egileez\ETXEBERRI11\Kultura
Ixiar Rozas
Telenavarrako Fermin Erbitiri elkarrizketa
Fermin Erbiti: «Oso egoera negargarrian bizi gara hemen»
Aurpegiz eta ahotsez ezaguna dugu Nafarroan. Telenavarrak eskaintzen duen albistegiaren euskarazko laburpena egiten du egunero. Eta asteartero, ordu laurdeneko saioa. Euskaraz ere, goizero 8etatik 9etara, Radio Nacional-5ean, «Txuri eta Beltz» programa. Bere inguru beltza zuritzen saiatzen delako hainbat galdera egin dizkiogu mikrofonoetatik at.
ARGIA. Defini iezaguzu «Txuri eta Beltz», Radio Nacional-5ean egiten duzun eguneroko programa?
FERMIN ERBITI. Nafarroako berriez osatutako albistegi orokor batekin hasten gara, ondoren elkarrizketak, oharrak, musika... Ordubeteko magazin modukoa da, orain bi ordura zabaldu nahi dena.
A. Euskarazko saio bat zabaltzea ez da eguneroko ogia...
F.E. Nafarroako Gobernuak dirua ematen du komunikabideetan euskara sartzeko eta hemengo zuzendariak hori ikusirik gehiago egin nahi du. Dena den, gehiago egin beharko litzateke dirua jaso edo ez jaso arren, zerbitzu publikoa baita; baina askotan erabakiak politikoak izaten dira, eta hau, Madrileko enpresa da.
Oraindik ez da gure irratia Nafarroa osoan entzuten, baina gero eta gehiago egin beharko dugu euskaraz, eremua zabaltzen ari baita.
A. Telenavarran ere jarduten zara.
F.E. Albistegien bi minutuko laburpena egiten dut euskaraz, duela bi urtez geroztik. Gero, joan den urteko otsailetik, asteartero, ordu laurdeneko saioa egiten dugu, elkarrizketa bat eta mota guztietako gaiekin erreportaia motz bat sartuz.
Arazoa teknikoen aldetik dator, denak erdaldunak baitira, baina guztiek borondate ona dute. Euskal Autonomi Elkartean duela gutxi hasi dira albistegi erregionaletan euskara sartzen; horretan behintzat aurrea hartu diegu Nafarroan.
A. Ez al zara uharte batean sentitzen?
F.E. Ni naiz euskaraz ari naizen kazetari, aurkezle eta ahots bakarra. Kontuan hartu behar da hemengo irratiek (A3, Ser, Radio Popular _orain arte Josetxo Azkona zegoen baina kendu egin dute_) ez dutela deus ere egiten euskaraz. Oso egoera negargarrian bizi gara hemen: zerbait euskaraz egiten dutenek ez dute baimenik, eta baimena dutenek ez dute deus egiten.
Ixiar Rozas
63
Gaiez\Komunikabid\Telebista\Besteak
Pertsonaiaz\ERBITI1
Egileez\ROZAS1\Komunikabid
hemeroteka
1439. zenbakia | 1993-06-13
1438. zenbakia | 1993-06-06
Lege Oharra
RSS sindikazioa 